Paticca-Samuppāda - Oorsprong in Afhankelijkheid

(Samyutta-nikāya xxii. 90-12)

Deze tekst behoort tot de oudste gelaagdheid van de Pali-canon en behandelt de kerndoctrine van de Leer van de Boeddha, nl. de Paticca-Samuppada (Sanskriet Pratitya Samutpada) of ‘Oorsprong in Afhankelijkheid’
Van deze doctrine wordt gezegd dat het volledig doorgronden ervan gelijk staat aan het verwezenlijken van de Verlichting.
De Oorsprong in Afhankelijkheid (Tweede Edele Waarheid), behandelt de “Leer van het Midden”. Deze Leer is a.h.w. een praktisch werkschema dat een inzicht tracht te geven in de dynamiek van het existentiële Lijden. Het handelt dus zeker niet om een metafysische of ontologische verklaring van het “Zijn”!
In tegenstelling tot andere religies ziet het Boeddhisme het Lijden noch als een gevolg van een ‘noodlot’ of ‘goddelijke wilbeslissing’ (= externe oorzaak) noch als een louter toeval (= zonder oorzaak). Het Lijden vindt zijn oorsprong in onderling afhankelijke oorzaken en omstandigheden, uitgewerkt in de vorm van een causaliteitsketen. Als primaire (of primerende) oorzaak wordt de “onwetendheid” geduid, m.n. de ego-begoocheling en de ‘begeerte’ die daaruit voortvloeit.
Deze oorzaken zijn echter niet-dwingend (pratyaya), wat maakt dat men kan komen tot ‘omkering’ van de causaliteitsketen, m.a.w. tot de “Opheffing van het Lijden” (= Derde Edele Waarheid).
 [Zie ook onder Pratitya samutpāda in Appendix 2]

De wereld, Kaccana, houdt het bij geloven aan een ‘zijnde’ of bij geloven aan een ‘niet-zijnde’. Maar degene die in het licht van het hogere weten ziet hoe de wereld oprijst, voor hem valt elk geloof aan een ‘niet-zijnde’ weg; en degene die in het licht van het hogere weten ziet hoe de wereld vergaat, voor hem valt elk geloof aan een ‘zijnde’ weg.

De wereld, Kaccana, gaat grotendeels op in een begeren, een hechten, een neigen [tot de groeperingen]. Maar een monnik voelt zich niet één met dit begeren, dit hechten, dit neigen, noch met de innerlijke bevestiging en het vooroordeel dat het bestaan van een ‘zelf’ affirmeert. Hij betwijfelt noch betwist dat het enkel het lijden is dat tot ontstaan komt, en dat het enkel het lijden is dat tot ophouden van bestaan komt. En zijn overtuiging hangt niet af van iets of iemand buiten hemzelf. Dat, Kaccana, dient verstaan te worden als ‘de juiste gezindheid’.

Dat de dingen een ‘zijnde’ zijn, dat is één uiterste van opvatting; dat de dingen geen ‘zijnde’ zijn, dat is het andere uiterste. Deze beide uitersten, Kaccana, werden door de Tathagata vermeden. Het is de Leer van het Midden die hij verkondigt, en die is als volgt:

- afhankelijk van onwetendheid ontstaan de karmische vormingen;
- afhankelijk van de karmische vormingen ontstaat bewustzijn;
- afhankelijk van bewustzijn ontstaat persoonlijkheid;
- afhankelijk van persoonlijkheid ontstaat zintuiglijke werking;
- afhankelijk van zintuiglijke werking ontstaat contact;
- afhankelijk van contact ontstaat gewaarwording;
- afhankelijk van gewaarwording ontstaat begeerte;
- afhankelijk van begeerte ontstaat gehechtheid;
- afhankelijk van gehechtheid ontstaat het wordingsproces;
- afhankelijk van het wordingsproces ontstaat geboorte;
- afhankelijk van geboorte ontstaan ouderdom en sterven, verdriet, jammer, pijn, ellende en wanhoop.

Op deze wijze ontstaat de hele bundeling van lijden!

- Door het uitvallen van onwetendheid, vallen karmische vormingen uit;
- door het uitvallen van karmische vormingen, valt bewustzijn uit;
- door het uitvallen van bewustzijn, valt persoonlijkheid uit;
- door het uitvallen van persoonlijkheid, valt zintuiglijke werking uit;
- door het uitvallen van zintuiglijke werking, valt contact uit;
- door het uitvallen van contact, valt gewaarwording uit;
- door het uitvallen van gewaarwording, valt begeerte uit;
- door het uitvallen van begeerte, valt gehechtheid uit;
- door het uitvallen van gehechtheid, valt het wordingsproces uit;
- door het uitvallen van het wordingsproces, valt geboorte uit;
- door het uitvallen van geboorte vallen ouderdom en sterven, verdriet, jammer, pijn, ellende en wanhoop uit.

Op deze wijze valt de hele bundeling van lijden uit!

Tekstboek boeddhisme

jikōji - 慈光寺

© 2010

info-at-jikoji.com

          home