De Nembutsu-beoefenaar En Zijn Levenshouding

Yamasaki Buddhism & Education

Nu dat de 21ste eeuw vóór de deur staat, welke houding dient men tegenover het leven aan te nemen, als enkeling en als lid van de maatschappij, van een natie en van geheel het menselijke geslacht?

1. Vooruitgang van de wetenschap en Nembutsu-leven

Als moderne mensen die leven met alle voordelen van de wetenschap die dag na dag vordert, welke houding moeten we aannemen ten opzichte van wetenschappelijke waarheden die hoofdzakelijk op rationeel denken gebaseerd zijn?

De onderzoekingen en de vorderingen op wetenschappelijk gebied schijnen geen eind te vertonen. De wetenschap weet immers van geen ophouden Ze weet zichzelf van nature uit onvolledig. Wetenschap verandert voortdurend en stelt daarom hoge eisen aan de creativiteit en het inspanningsvermogen van de mens. De wetenschap speelt zich af in een wereld van relativiteit waarin confrontatie en tegenstelling schering en inslag zijn.

Dat belet evenwel niet dat wij ook in die wereld van de wetenschap onderhevig blijven aan de wetten van geboorte, ouderdom, ziekte en dood. Daarom zal ons leven, alle wetenschap ten spijt, steeds pijn en lijden bevatten; ons gemoed blijft verwijderd van de absolute vrede, ja zelfs van enige tevredenheid en dankbaarheid. We dienen daarom goed het onderscheid te beseffen dat bestaat tussen een wetenschappelijke waarheid en een Boeddhistische waarheid welke gebaseerd is op de onveranderlijke wetmatigheid van het universum. Dit onderscheid mag ons niet in ver warring brengen.

Wanneer godsdienst zich begint te mengen met de wereld van de wetenschap, krijgen we religieus fanatisme en bijgeloof; wanneer de wetenschap zich gaat inlaten met religie om deze rationalistisch te analyseren, dan is de wetenschap onvermijdelijk verleid tot elementaire vergissingen.

2. De Zin van het Leven

Met de snelle vooruitgang van de wetenschappen in de laatste jaren, bestaat er een goed waarneembare neiging het leven op een wetenschappelijke, d.i. rationalistische manier te onderzoeken, ermee te experimenteren en strikt materialistisch op te vatten. De problematiek rondom de proefbuisbabies is er een duidelijk voorbeeld van. Bovendien bestaat de sterke neiging het leven te evalueren naar economische normen.

Het is van belang voor zichzelf uit te maken dat “mijn leven” het éne en énige ding in deze wereld is dat voor “mij” waarlijk van belang is; het is zo kostbaar dat het niet kan herhaald, overgemaakt worden. Zeker is evenwel dat het zal vergaan; maar wanneer precies de dood komt, dat blijft voor elk van ons een onzekerheid. Dit besef moet aanleiding zijn tot een existentiële realisering: we moeten deze “nu”-tijd met uiterste zorg valueren en het moment van “nu” ten volle beleven. Deze attitude van morele concentratie om het huidige ogenblik ten volle te beleven, leidt tot een levenshouding waarin wij proberen zelfs een waterdruppel of een blad papier met zorg te behandelen doordat we de waarde van elk voorwerp, ook het geringste, in dankbaarheid weten te erkennen. Zo komen we tot een levensbeschouwing waarin wij ons inspannen aan het milieu waarin wij existeren, zijn opperste levensvorm te geven.

3. De Leer die leidt tot het Overtreffen van de Confrontatie

Over de gehele wereld zien we hoe het grootste leed dat de menselijke wezens nu ervaren, bestaat in het al maar intenser worden van confrontaties en conflicten. Economische confrontaties tussen naties wortelen vaak in nationalistische begeertes naar natuurlijke bronnen; jaar na jaar geeft dit aanleiding tot steeds groeiende spanningen. Bovendien zijn er de ideologische confrontaties tussen Oost en West, met de Sovjet-Unie en de U.S.A. als hoofdacteurs; dit is wel de grootste bedreiging voor de wereldvrede. En dan moet men ook vaststellen dat raciale en religieuze tegenstellingen voortdurend ernstigere vormen aannemen. Al deze confrontaties, samen met het manipuleren van kernwapens wijzen op het risico van ondergang van de mensheid. Zo een probleem kan men niet links laten liggen.

Wat de mensen die in zo een periode leven eigenlijk het meest nodig hebben, dat is de Mahāyānaleer van niet-ik, van leegheid en van ontstaan in afhankelijkheid. De Mahāyāna-weg leidt naar het overtreffen van dergelijke confrontaties en dualiteiten, zoals vriend en vijand, vrijheid en gelijkheid, stof en geest, arbeid en kapitaal, buiten dan nog de confrontaties die voortspruiten uit tegenstellingen van ras of stand. De Mahāyāna leert de mens eerbied voor de andere mensen, leert hoe belangrijk het is te voorzien in andermans behoeften en rekening te houden met andermans verlangens.

4. De eerste stap naar de oplossing van de wereldproblemen begint met nadenken over zichzelf

Het is belangrijk dat men het lijden van de huidige mensheid ziet als “mijn” lijden en dat men een positieve houding aanneemt ten opzichte van hun oplossing. Maar de eerste stap naar de oplossing van die problemen ligt in ons nadenken over onze eigen levenswijze, hoe die overloopt van ik-gehechtheid en interne tegenstellingen. Het is van primair belang voldoende nederigheid op te brengen om dit aan te kunnen.

5. Zelf als licht en Dharma als licht

We zouden een degelijk begrip en besef moeten hebben van de Karma-wet: hoe enkel in onze daden de oorzaak ligt van de toestand waarin we ons bevinden. Hierbuiten is er dan ook niets waarop we kunnen steunen in deze wereld. We moeten komen tot het diepe en constante besef, dat onze aard ons ertoe verleidt voortdurend deze wetmatigheid te verwaarlozen. We dienen dan ook een attitude te ontwikkelen van in ons dagelijks leven neer te knielen voor de Ware Dharma.

Wanneer we voldoende nederigheid kunnen opleveren, zullen we ontdekken dat we van elk wezen iets te leren hebben.

En het is door de Nembutsu dat we ons dergelijke levenshouding kunnen eigen maken.

Ekō 28

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home