Vragen En Antwoorden (1)

Bij lezingen en voordrachten over Boeddhisme worden vaak interessante vragen gesteld. Danielle Girardin heeft nota gehouden van de vragen haar gesteld ter gelegenheid van een lezing te Brussel en was zo vriendelijk die aan Ekō ter publicatie toe te vertrouwen, samen met haar antwoorden. Waarvoor onze oprechte dank.

 

- Móet je naar de tempel gaan? Zijn er bepaalde verplichtingen als je met een tempel verbonden bent?

Neen, dergelijke zaken moet je zelf regelen. Je gaat gewoon als je voelt dat het je goed doet te gaan als je de indruk hebt dat je er iets uit leert.

Het hangt er ook van af wat je onder “verplichting” verstaat. Het is normaal dat, wanneer je met een boeddhistische tempel verbonden bent, dat je dan ook enigszins probeert “zo boeddhistisch mogelijk” te leven. Het heeft weinig zin om ’s avonds naar de tempel te gaan en ’s morgens je man af te snauwen - dat geldt even goed voor christenen.

Misschien zou je dat kunnen zien als een innerlijke verplichting. Externe verplichtingen zijn er niet: je beslist zelf in hoeverre je betrokken bent bij het gebeuren rond de tempel. Trouwens wie zou je tot wat kunnen verplichten?

 

- Wat moet je doen als je boeddhist wil worden?

*          Belang van de Drievoudige Toevlucht als openingspoort tot de verschillende boeddhistische scholen.

Men zou een dergelijke rituele verrichting kunnen zien als de veruiterlijking van een innerlijk proces. Ook maakt men op deze wijze “publiekelijk” zijn beslissing bekend aan de andere leden van de tempelgemeenschap.

*          Het verdere rituele gebeuren is afhankelijk van school tot school (zo kunnen het Tibetaans boeddhisme en de Jōdo-Shinshū beschouwd worden als typevoorbeelden van twee uitersten).

*          Natuurlijk kan men evengoed boeddhist zijn/worden zonder zich ooit expliciet tot een boeddhistische tempelgemeenschap te wenden.

Ik denk dat men de rol van de tempelgemeenschap niet moet zien als iets onontbeerlijks om boeddhist te zijn/worden, maar als een soort geestelijke steun; het doet goed te weten dat er mensen samen met je “onderweg” zijn, dat zij, net als jij, op hun weg te maken krijgen met allerlei vreugden, moeilijkheden, verrassingen… Dat geldt natuurlijk niet enkel voor de mensen van de tempelgemeenschap, maar bij uitbreiding voor alle wezens. Ook is de tempelgemeenschap belangrijk doordat ze een zekere continuïteit mogelijk maakt, waardoor de aandacht telkens weer opnieuw op focuspunten van het boeddhisme gericht wordt.

 

- Wijzen wetenschappelijke ontwikkelingen in de richting van het boeddhisme?

Ik denk dat we ons niet mogen laten verwarren door oppervlakkige gelijkenissen. De belangstelling vandaag vanwege een aantal fysici voor het boeddhisme komt m.i. voort uit het feit dat de subatomaire fysica in de richting van een dynamisch, model-loos wereldbeeld blijkt te evolueren en door het feit dat zich in deze tak van de fysica, meer dan in welke andere wetenschappelijke discipline ook, zich het probleem van het geobserveerde object/observerend subject stelt. Nu, de zelf/niet-zelf relatie (subject/object), het dynamische aspect in het boeddhistische wereldbeeld (zich uitend in het feit dat er geen onveranderlijke essenties of wezenheden gepostuleerd worden) en de idee dat modellen van de werkelijkheid slechts mentale constructies zijn en aldus tot de relatieve waarheid behoren, zijn centrale topics in het boeddhisme. Het is alzo normaal dat het boeddhisme de aandacht trekt van deze hedendaagse fysici.

Wetenschappelijke bevindingen kunnen volgens mij religieuze vaststellingswerelden noch verifiëren noch falsifiëren.

 

- Is het boeddhisme tolerant? Hoe staat het boeddhisme tegenover andere religies (wereldbeschouwingen, leefwijzen…)?

Daar we in het boeddhisme aannemen dat het contact leggen met de leer het resultaat is van een proces van “karmische rijping” - een proces dat we vanuit onze beperktheid hoe dan ook beter niet trachten te ontrafelen - menen we dat het geen enkele zin heeft mensen te dwingen, te manipuleren of te overreden om over te gaan tot het boeddhisme. Een dergelijk opleggen van buitenuit is volledig vreemd aan de mentaliteit van het boeddhisme, zowel voor degene die een dergelijke dwang ondergaat als voor degene die een dergelijke dwang zou opleggen. In de geschiedenis van het boeddhisme heeft er dan ook niets plaatsgevonden als gedwongen bekeringen, heilige oorlogen, doctrinale vervolgingen in naam van de Boeddha.

De tolerantie die het boeddhisme kenmerkt toont zich ook in de houding die het boeddhisme heeft aangenomen toen het zich uit India verspreidde naar streken als Tibet, China, Japan… die een eigen religieuze traditie hadden: er werd steeds rekening gehouden met de lokale sociale en religieuze gebruiken en voorstellingen. Zo b.v. werden bij de vestiging van het boeddhisme in Tibet de lokale ‘spirituele wezens’ van de Bön-religie niet uitgebannen, maar ze kregen een plaats in de boeddhistische voorstellingswereld, b.v. als aspecten van het Boeddhaschap, als beschermers van de leer e.d. Hierdoor veranderde wèl hun betekenis. Daarnaast liet men ook de meer shamanistisch gerichte Bön-religie gewoon bestaan, en de Bön-religie nam zelf ook veel van het boeddhisme over.

Deze tolerantie tegenover andere religies en leefwijzen impliceert echter geen onverschilligheid: vanuit de verbondenheid van alle wezens is het normaal belangstelling te hebben voor de voorstellingswerelden van anderen, zonder die conform te willen maken aan de eigen denkwereld.

 

- Hoe ben jij tot het boeddhisme gekomen?

Persoonlijk heb ik eerst gezocht in de religies van de Noordamerikaanse Indianen; vooral met de Navaho traditionele voorstellingswereld voelde ik een directe verwantschap, en nu nog. De moeilijkheid met dergelijke ‘tribale’ religies is echter dat ze zo sterk verweven zitten in elk aspect van het concrete dagelijkse traditionele leven, dat men ze niet zonder meer kan exporteren naar het hedendaagse West-Europese stadsleven.

Wat dit betreft is het boeddhisme gemakkelijker universaliseerbaar. Elkeen laat zich aantrekken door specifieke facetten van de leer: dat verschilt van individu tot individu. Er zijn evenveel manieren om met de leer in contact te komen als dat er wezens zijn.

Wat mij vooral aantrok, is de tolerantie van het boeddhisme, het feit dat boeddhisten niet beweren dat zij de enigen zijn die de waarheid bezitten en er bijgevolg geen missionarissen op na houden, en tevens het feit dat alle wezens tot de verlichting geroepen zijn, dat we niet zelf rechter moeten spelen over wie er gered is en op welke basis.

Ekō 36

Vragen En Antwoorden

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home