De 21ste Eeuw En Shinran’s Lering (1)

Rev. Prof. Shoken Yamasaki

Met het oog op het feit dat de 21ste eeuw nu vlak achter de hoek ligt, zou ik graag enkele problemen, die zullen oprijzen in het tijdperk dat ons te wachten staat, willen belichten in hun verband met Shinrans onderricht. Ik zie hiervoor drie hoofdthema’s.

Wetenschap in vraag?

Het eerste is dat de 21ste eeuw een tijdperk wordt waarin de rol van de wetenschap in vraag moet gesteld worden. Sedert de Renaissance heeft de wetenschap, vrucht van moderne beschaving, opmerkelijke vooruitgangen geboekt. De technologische ontwikkelingen tot op heden zijn gewoonweg spectaculair en men kan stellen dat in de loop van de komende eeuw nieuwe vondsten en uitvindingen, die onze huidige verbeelding te boven gaan, zullen geschieden. Ik vraag me b.v. af hoe informatica, robotica en biotechnologie zullen evolueren. Het is alsof niets meer in staat is de progressie van de wetenschap te stuiten of af te remmen.

Anderzijds worden we geconfronteerd met almaar nieuwe problemen: verstoring van het ecologisch evenwicht, lucht en waterbevuiling, zure regen, uitbreiding van de woestijnen en nucleaire oorlog, allemaal verschijnselen ontstaan als bijproducten van de moderne beschaving. Toch is het onmogelijk zonder of buiten de wetenschap te leven, zelfs dan wanneer die wetenschap het leven op aarde bedreigt. In Japan hebben we het verhaal van “Onigo” (Het met Tanden geboren Kind): het lang verwachte kind berooft op de duur zijn moeder van het leven. Op gelijkaardige wijze nadert de 21ste eeuw, met al zijn contradicties. We mogen evenwel niet over het hoofd zien dat het keerpunt van de verwezenlijking van de ware spiritualiteit juist ligt in de confrontatie met contradicties. Wanneer we de verslagen lezen over proefbuisbaby’s en orgaantransplantaties, dan worden we de neiging gewaar het menselijke leven te behandelen als dode materie. We dienen daartegenover opnieuw te onderzoeken hoe belangrijk juist dit “leven” is.

Immanuel Kant heeft veel bijgedragen tot het probleem van de personaliteit doordat hij de rede zag als grootste factor van de menselijke waardigheid. Toch heeft juist de rede geleid tot voortdurende ontdekkingen en uitvindingen, waaruit de hedendaagse mechanistische, materialistische beschaving voortgekomen is. Dit verschijnsel heeft op zijn beurt het aanschijn gegeven aan de positivistische ingesteldheid waarbij al wat niet wetenschappelijk kan aangetoond worden, gewoonweg geloochend wordt. Wij zijn dus gekomen op een punt waarop irrationele factoren, zoals menselijk leven, waardigheid van de persoon en de essentie zelf van ons bestaan welke niet aangesproken kunnen worden met wetenschappelijke methodes, gewoonweg buiten beschouwing worden gelaten.

De vooruitgang van wetenschap en techniek zoekt zijn verantwoording in rationalisering en fractionering. De essentie van het leven kan evenwel enkel benaderd worden in haar totaliteit. Aspecten van de menselijke natuur, zoals geloof, verantwoordelijkheid, waardering, verlangen naar vrede en eeuwig leven, passen niet in de patronen eigen aan het strikt wetenschappelijke denken. Gevoelens en gewaarwordingen mogen evenwel niet bestempeld worden als irrationeel of onwetenschappelijk; we zouden ze beter als “niet-rationeel” of “buiten-rationeel” moeten aanzien. Zelfs als een baby via wetenschappelijke ingrepen geboren wordt uit een proefbuis, dient hij rekening te houden met de “niet-rationele” vraag naar de zin van het leven en de vestiging van de individualiteit. Dit is een gebied waarop de wetenschap geen vat heeft.

We mogen gerust stellen dat de 21ste eeuw nog meer “materieel”, nog meer “comfortgericht” zal zijn. We dienen ons er ook van bewust te zijn dat in die periode de menselijke waardigheid op proef zal gesteld worden en dat wijsbegeerte en religie meer dan ooit dienen serieus opgevat te worden.

Democratie in vraag?

De idee van democratie ontstond in het oude Griekenland. De humanistische denkwijze stelde dat de oorsprong van de democratie moest gezocht worden in de menselijke waardigheid. Daaruit zou een wereld van vrijheid en gelijkheid ontstaan: de wereld die de mensen nog steeds zoeken.

Gedurende zijn lange geschiedenis is de mens blijven zoeken naar vrijheid en gelijkheid. Tijdens de premoderne periode en na grote opofferingen, leken vrijheid en gelijkheid inderdaad binnen ons bereik. Zo komt het dat de huidige mens democratie als iets vanzelfsprekende vindt. Maar is dit waarlijk zo? Is er ook niet zoiets als demagogie?

Bovendien is deze vrijheid niet de vrijheid die de ware aard van de mens uitmaakt, zoals Kant het gesteld had. Is ons huidig begrip van vrijheid niet zwaar doordrongen van een egoïsme dat eigen belangen en eigen genoegdoeningen beoogt? Men kan zich afvragen in hoeverre de hedendaagse mens zijn ikzucht niet verbergt achter het glorieuze woord “vrijheid”.

Vrijheid en gelijkheid zijn grote streefdoelen voor de mensheid, maar ze zijn niet gemakkelijk te verwezenlijken. Elk persoon verschilt in mogelijkheden, in gezondheid, in geluk en rijkdom. Zo b.v. is in een maatschappij van open competitie, de weelde al te gemakkelijk slecht verdeeld, wat aanleiding gaf tot de kapitalistische maatschappijvorm. Daartegenover staat de maatschappelijke vorm gebaseerd op economische gelijkheid, b.v. de communistische maatschappij; maar daarin worden noodzakelijkerwijze de individuele vrijheden opgeofferd.

Wij maken de conflictsituatie tussen deze twee sociale systemen mee. Hieruit ontstaan dan weer veel problemen op wereldniveau welke vrede verhinderen. Beide kanten beschikken over kernwapens, naast chemische, biologische en conventionele wapenuitrustingen. De ene bedreigt de andere met dit vertoon van macht. Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat de hele menselijke existentie van deze aarde wordt uitgeveegd: dit is een ernstig probleem. De Grote Taak van de 21ste eeuw moet dus zijn: wereldvrede mogelijk maken. Ofschoon staatslui, wetenschapsmensen en geestelijken zich in vredesconferenties inspannen voor wereldvrede, zien we hoe de grote problemen blijven bestaan. De grote oorzaak hiervoor is het gebrek aan wederzijds vertrouwen. En toch moet dit grote probleem voor de 21ste eeuw opgelost worden.

Naar de Leer van de Boeddha, is deze situatie het gevolg van vroegere daden van de mensheid. Dit is “shuku-go” ‘rest-karma’. Willen we een oplossing zoeken, dan moeten we de huidige situatie inderdaad zien als een probleem dat ons betreft en waarbij wij betrokken zijn. Er is geen andere weg dan dit probleem op te lossen door onze eigen inzet, zoals denker-historicus Toynbee het onderlijnde.

Bovendien, willen we bijdragen tot vrede in deze wereld, dan moeten we erkennen dat wij allen geboren zijn uit ouders en dat, ofschoon wij behoren tot een of andere etnische groep, wij allen behoren tot de menselijke stam. Hierdoor zijn wij allen met elkaar verwant. We kunnen allicht in uitzicht verschillen, maar we hebben allen hetzelfde bloed, hetzelfde leven in deze wereld. We zijn allen aan boord van hetzelfde ruimtetuig Aarde; we gaan allen naar éénzelfde bestemming. Zo komt het dat, tenzij wij andermans leven eerbiedigen zoals het eigene, de voortzetting van “Mijn Leven” moeilijker en moeilijker zal worden. Om deze wereldvisie kracht bij te zetten, geloof ik dat religieuze opvoeding tot de grootste rol geroepen is.

(Wordt voortgezet)

Ekō 39

De 21ste Eeuw En Shinran’s Lering

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home