O-Bon - Het Boeddhistisch Dodenfeest (2)

Shitoku A. Peel

Als oorsprong voor O-Bon/Ullambana, wijst de legende een van Gautama Buddha’s belangrijke discipelen aan; deze had ontdekt dat zijn moeder een hellewezen geworden was en daarom trok hij naar de hel om haar uit haar lijden te verlossen.

Dit is een schema waarop wij verder kunnen nadenken. Feitelijk zou die discipel van Shakyamuni elk van ons kunnen zijn; en in de persoon van de moeder, kunnen we alle wezens voorstellen. Zijn immers niet alle wezens, vanuit het beginloze verleden, niet zoiets als onze moeder? Zijn en worden wij niet geboren uit “alle wezens”? Zijn niet “alle wezens” onze verwanten? Zouden wij kunnen bestaan zonder de aanwezigheid en de werkzaamheid van “alle wezens”?

Daardoor kunnen wij de hellevaart van Shakyamuni’s discipel begrijpen vanuit het Grote Mededogen: het verlangen alle wezens uit hun lijdenswereld te verlossen.

Wat is een hellevaart anders dan een in-gaan in de onmetelijke afgronden van het lijden, een tocht naar het duister van de dood?

Maar de discipel bracht in de hellewerelden de verlichtende vreugde van de Leer: de ‘dood van de dood’. Zo ontdekken we, elk in onze innerlijke hellevaart, hoe de hel omgezet wordt in het Reine Land, hoe onwetendheid nu wijsheid wordt, hoe begeerte en haat omgebogen zijn tot liefde en mededogen.

Dat is waarom we ons bij een O-Bon viering moeten verheugen, zingen en dansen. We hebben ontdekt dat de dood leven geworden is en dat het leven door de dood doordrongen wordt, dat beide, leven en dood, behoren tot de natuurlijkheid van dingen en wezen.

Maar dat mag niet beperkt blijven tot een O-Bon-viering. O-Bon is een geschikte gelegenheid om die samenvloeiing van leven en dood te beschouwen, samen met onze gezinnen, onze vrienden, onze leermeesters. Maar we dienen ook dit besef te handhaven wanneer we helemaal alleen zijn, dit is wanneer we oog in oog met onszelf komen te staan.

Kijkend in de spiegel, ontdekken we dat dag na dag ons haar grijzer wordt, onze huid minder fris, onze gewrichten strammer. Maar het is niet enkel in dit gesprek met de spiegel dat we de aanwezigheid van ouderdom en de nadering van de dood ontdekken. Ouderdom en dood zijn er immers reeds lang vóór ze ons merkbaar zijn, lang vóór we aanvaarden dat ze er inderdaad zijn. Waarlijk: ons geboren-worden in de lijdenswereld is meteen een nieuwe intrede in het rijk van sterven en dood.

Ons bestaan speelt zich af tussen die twee punten op de oneindig lange levenslijn. In dit bestaan tussen geboorte en dood zijn we als gevangenen: we kunnen niet ontsnappen. Of is het soms niet zoals in Sartre’s Huis Clos, dat zelfs als de poorten van de hel opengezet worden wij niet willen ontsnappen?

In dit bestaan, in deze onophoudelijke struggle for life, worden we geconfronteerd met het schijnbaar eindeloze pingpongspel van genot en treurnis. Ook al spelen we het spel mee, we dienen te beseffen dat overheen al die pleziertjes en ontgoochelingen, er voor ons een eindpunt is, dat in stilte, geduldig, maar onverbiddelijk, op ons wacht.

Deze aanwezigheid van de dood is in het leven de enige onbetwistbare, blijvende aanwezigheid. Er bestaat geen twijfel aangaande de afloop. Artsen, genetici, diëtisten kunnen ons misschien langer laten leven, maar ze kunnen niet beletten dat we toch sterven.

Zo: vanaf het moment van onze geboorte, beginnen we te sterven. Elk moment van ons bestaan, zijn we reeds aan het doodgaan. Ondanks al onze bedoelingen en berekeningen, worden we elke seconde naar dat eindpunt toegedreven. Dit veroorzaakt een sfeer van onrust en vrees, die op haar beurt weer meer smart en pijn toevoegt bij al het lijden dat we in deze bestaanskringloop moeten ervaren.

Het is deze onvermijdelijkheid van het lijden en ons voortdurend aan dit lijden toevoegen, die Shinran Shonin bedoelde wanneer hij tot de vaststelling kwam dat de mens door zijn boosaardige en passionele ingesteldheid tot de hel veroordeeld is: er is geen uitweg, de hel is onze natuurlijke woonplaats.

Maar voor wie wat inzicht verworven heeft, voor wie heeft kunnen inhaken op het Grote Mededogen van de Boeddha, wordt de situatie anders. Zoals met O-Bon, gaan we naar de hel. Maar juist in die hel ontdekt het geestelijke oog de Al-Meedogende Gelofte-Kracht. Met O-Bon eren we niet enkel de ouders en verwanten die we verloren, maar tezelfdertijd verheugen we ons door dit openvouwen van het Reine Land in onze onwetende en verblinde geest.

Hier kunnen we inderdaad vaststellen hoe ver we afstaan van het beginpunt van ons individueel bestaan, sedert het eerste worden in de baarmoeder toen ons leven biologisch begon, maar meteen ook begonnen naar het einde van ons leven toe te gaan. En begonnen heen te gaan.

Zie toch hoe wonderlijk de lering van de Jodo-Shinshu wel is, zoals die tot ons gekomen is vanuit het Oneindige Boeddhaschap, doorheen Shakyamuni, de Zeven Patriarchen en Shinran Shonin.

Geboren zijnde, leven we in haat, begeerte en illusie, - om te sterven in angst en ellende.

Maar met het licht van shinjin dat openbloeit in ons leven, wordt het moment van de biologische dood de poort die opengaat op het Reine Land. Ons lijdensbestaan wordt omgezet in Verlichting!

Om het wonderbaarlijke hiervan te beseffen, zouden we niet enkel de O-Bon-dagen maar elke dagdagelijkse dag van onze levensverwachting moeten doorbrengen in de vertrouwdheid met zo’n dood die Geboorte is.

Elke dag opnieuw elk ogenblik van de dag stervend, zullen leven en tijd ons leren hoe onsamenhangend onze verwachtingen en berekeningen en plannen en voorzieningen verknoopt zijn met de ellende van elke dag. Maar ook dat zelfs deze ellende niet kan afgescheiden worden van Hinderloze Licht.

Daarvoor en daardoor groeien onze gevoelens van nederigheid en dankbaarheid aan. Juist doordat elk moment van het leven een moment van de dood is, wordt elk accent van het leven ook het accent van een Groot Beginnen.

in O-Bon zijn leven en dood ineengestrengeld. Daarom is O-Bon het boeddhistische feest van het beseffen, van inzicht en vreugde.

Namu Amida Butsu

Ekō 43

O-Bon - Het Boeddhistisch Dodenfeest

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home