Het Edele Achtvoudige Pad (1)

De Vierde Edele Waarheid is, zoals iedereen nu al wel weet, het eigenlijke programma voor de verwezenlijking van de Verlichting, het einde van de fundamentele onwetendheid welke het ik-denken is.

Vaak denkt men dat op het Pad van het Reine Land dit Achtvoudige Pad overbodig is, vermits de Verlichting, Nirvana, Geboorte in het Reine Land ‘geschonken wordt’ door Amida’s Grote Mededogen dat zich formuleert in de Gelofte-Kracht en in de nembutsu geverbaliseerd wordt.

Toch vervult de Vierde Edele Waarheid ook in het Shinboeddhisme de taak die Gautama Buddha erin vervat heeft. Bedoeling van deze bijdrage is rol en functie van het Achtvoudige Pad volgens Shin-perspectief te belichten. (1)

Het Edele Achtvoudige Pad is een algemeen principe dat gevolgd kan worden in elke effectieve menselijke activiteit. Wanneer we een boek lezen en ons weten verrijken, naar muziek luisteren en ervan genieten, op vakantie gaan en kunnen relaxen, dan is dat omdat we de ‘juiste ideeën’ hebben om die dingen te doen. Moesten we die ideeën niet hebben, we zouden nauwelijks in staat zijn ervan te genieten en er de vruchten van te plukken.

Wanneer we vreugde beleven aan al wat we ondernamen, dan valt het patroon van onze activiteit onbewust of bewust binnen het patroon van het Edele Achtvoudige Pad.

Als we het leven als een geheel beschouwen en erin beginnen te zoeken naar zin en waarde, dan zou de meest doeltreffende manier ertoe zijn het Achtvoudige Pad te volgen. Een boeddhist zal bewust trachten het patroon van het Achtvoudige Pad in zijn bestaan toe te passen, zodat hij, door het verkrijgen van een “juiste idee” over het leven, hij aan zijn bestaan een grotere vreugde en rijkere vervulling kan geven.

Het Juiste Inzicht betekent niets anders dan de ‘juiste ideeën’ over leven en bestaan te hebben. Om onze visie, die onvermijdelijk een onscherp beeld van de

(1) nog van de implicaties resulterend uit de 19de en 20ste Gelofte van Amida-Dharmakara, die inpassen in de ‘evolutie’ van het heilsverloop.

natuurlijke gang van zaken geeft, juist af te stellen, leert het boeddhisme ons hoe we onze verkeerde inzichten kunnen corrigeren en in overeenstemming brengen met de ware werkelijkheid der dingen. Het is voor ons noodzakelijk een Juist Inzicht te verkrijgen in twee feitelijkheden: ten eerste de Vier Edele Waarheden als verwerkelijking van de zin van het leven, en ten tweede, de Vier Kenmerken van het bestaan als erkenning van de feitelijke situatie van de wereld waarin wij leven. Die vier kenmerken zijn de volgende:

a. de veranderlijkheid: niets in ons bestaan blijft. Alles is in voortdurende verandering: dromen worden verwezenlijkt, verwachtingen worden verpletterd, mensen sterven, bergen eroderen tot vlaktes, bloemen ontluiken, de seizoenen vliegen voorbij. Die onbestendigheid van het leven heeft voor ons twee implicaties: (1) Veranderlijkheid in de vorm van plotse tragedies, tegenslagen, mislukkingen, ziektes, fatale gebeurtenissen die onze innerlijke of uiterlijke wereld tot een lijdenswereld maken, maar die tevens ons de mogelijkheid bieden tot zelf-reflectie; vanuit deze zelf-reflectie kunnen we de werkelijke waardes van het leven definiëren en op zoek gaan naar tijdloze waarheden die niet veranderen volgens de immer verschuivende omstandigheden van de lijdenswereld. (2) Diezelfde veranderlijkheid maakt dat wij het vermogen hebben op onze wereld in te werken volgens onze gedachten en handelingen. Dit betekent dat niets in de bestaanssituaties ‘vast’ is; ze kunnen veranderen volgens de wil en de inspanningen van elk individu. Rijkdom en aanzien in de maatschappij zijn broos en vergankelijk, de mogelijkheid tot veranderen kan wie het ernstig meent, motiveren om boven zijn ‘werelds’ lot uit te stijgen.

b. alle dingen zijn zonder blijvende substantie: de wereld rondom ons en de omstandigheden van het menselijke bestaan zijn onderhevig aan verandering - ontstaan en vernietiging, geboorte en dood, verschijnen en verdwijnen - precies doordat er niets is dan in termen van vorm, entiteit, ego of ziel permanent is. Geloven in de bestendigheid van enig bestaande, zichzelf of de wereld, is aanleiding tot opvattingen en daden die niet in overeenstemming zijn met de werkelijkheid. Het ontbreken van elke vorm van permanente substantie wordt in het boeddhisme de leer van ‘niet-zelf’ of van ‘leegheid’ genoemd. In dit perspectief wordt de ideale handeling een handeling in harmonie met niet-zelf, niet-ego, niet-gehechtheid.

c. al het bestaande is door lijden getekend: het is immers zo dat diegene die zijn bestaan leidt in tegenstrijd met (a) veranderlijkheid en (b) niet-zelf, onvermijdelijk de gevolgen van zijn foutief inzicht op de realiteit moet ondergaan: lijden (duhkha) is zijn onvermijdelijk lot en hij ondergaat het, zowel onder de vorm van lichamelijke pijn voortkomend uit ziektes of verwondingen, emotionele verstoringen als verdriet, frustratie enz., en ook als existentiële angst waarbij de waarde en de betekenis van het leven in vraag gesteld worden. maar juist deze invraagstelling kan aanleiding geven tot het zoeken van een weg die ons de mogelijkheid biedt de uiteindelijke verlichting te verwezenlijken.

d. nirvana is de volkomen vrede: nirvana kan beschouwd worden als de toestand tegengesteld aan duhkha. Nirvana is het volmaakte besef van (a) veranderlijkheid en (b) zelfloosheid. Nirvana is de totale harmonie met de natuurlijke werkelijkheid van het leven.

De Juiste Gezindheid is de instelling die we verwerven bij het besef dat de Leer van de Boeddha het Juiste Inzicht inhoudt. Door samengaan met de Juiste Inspanning, zullen onze gedachten en gevoelens steeds gericht zijn op een dieperwordend vatten van het Juiste Inzicht, ontstaat in ons gemoed een gerichtheid in de zin van de Verlichting en een steeds groter wordende ontvankelijkheid voor de werkzaamheid van Amida’s Grote Mededogen.

Het Juiste Woordgebruik is de verbale uiting van onze ingesteldheid resulterend uit de Juiste Gezindheid zoals de Juiste Handelswijze er de uiting van is ten opzichte van onze mede-wezens. Beide zijn kenmerkend voor onze innerlijke houding (citta = gemoed, attitude, oriëntatie) zowel als voor ons gedrag als maatschappelijk wezen.

Het Juiste Levensonderhoud is eveneens een factor in onze maatschappelijke houding. De menselijke activiteit wordt beheerst door woorden, daden en gedachten, maar het is ook van belang dat in de relatie tot de andere wezens wij ons niet begeven in bezigheden of werkzaamheden die schadelijk zijn voor anderen, meer nog: we zouden ons bewust moeten begeven in activiteiten die weldadig zijn voor de anderen en die bijdragen tot het materiële, maar vooral spirituele welzijn van de anderen. Het Juiste Levensonderhoud is hier een factor van psycho-fysisch maar ook psycho-sociaal evenwicht.

De Juiste Inspanning is de wilsactiviteit die staat achter alle andere leden van het Achtvoudige Pad. Volharding, geduld, moed zijn hiervoor vereist, en men dient zich niet te verwachten aan snelle resultaten. De Juiste inspanning gericht op de verwezenlijking van het Juiste Inzicht is een thema dat in alle vormen van boeddhisme sterk aan bod komt.

(wordt voortgezet)

Ekō 44

Het Edele Achtvoudige Pad

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home