Editoriaal - Oorlog, Ja, Ja

We zijn dus zo ver. Na de dreigingen en bedreigingen, het heen- en weerkaatsen van beschuldigingen en besprekingen, dan eindelijk de wapens. En welke!

Die wapens zijn technologische performances, de oorlogsvoering is reeds 21ste-eeuws, met nieuwe strategieën en tactieken, waarin elektronica, milieubeheer, chemische en bacteriologische ingrediënten, gijzelingen, laserstralen, computerraketten, kernfysica, mediashows en andere absurditeiten door elkaar lopen. Tja, de wapens zijn anders,- maar de oorlog zelf is nog steeds wat hij steeds was: de meest gewelddadige, grootschalige expressie van begeerte, haat en verdwazing. De exponent van samsara, de zoveelste climax in de kringloop van geboorte-lijden-en-dood.

In die zin is de oorlog “menselijk normaal”. Geheel de menselijke maatschappij (en overigens ook heel wat dierenmaatschappijen, wat ook sommige ecolo-dromers mogen beweren…) is gefundeerd op het gewelddadig spel van machtsverhoudingen. De hele geschiedenis, ook de cultuurgeschiedenis, getuigt ervan. Volk staat op tegen volk, de ene natie tegen de andere. Strijd van stammen en klassen: rijk tegen arm, nomade tegen landbouwer, proletariërs tegen kapitalisten, noord tegen zuid, oost tegen west. Vorsten, vazallen, huurlingen, enthousiasten, politici en dompelaars, kruisvaarders en jihads, vakbondsafgevaardigden en voetbalelftallen. Het ene petroleumconcern tegen het andere zoals de ene groenteboer tegen de andere groenteboer. De generatieconflicten. De ‘grote’ godsdiensten onder elkaar en tezamen ook tegen de sekten. Ja, oorlog zelfs binnen in elk van ons, van gevoel tegen gevoel, van impuls tegen ratio, de drang naar zelfvernietiging en ik-verheffing, de vlucht in een of andere schizofrenie. Oorlog als meest menselijke activiteit, zoals we in Orson Wells’ The Third Man gehoord hebben.

Macht en geweld. Haat en wraak. Oorlog is in deze optiek een van de belangrijkste vormen van menselijke creativiteit. Kwantitatief is oorlog allicht meteen ook het wreedste fenomeen van het menselijke gebeuren, het volledig verduisterd zijn van wijsheid en mededogen. In dit opzicht is er overigens geen verschil tussen de wapenknots van weleer en de atoomfusee van nu.

Want begeerte, haat en verdwazing (1) tekenen nu eenmaal de menselijke conditie. Daardoor is elke oorlog meteen niet enkel een wrede gebeurtenis voor een deel of voor het geheel van de mensheid, maar tevens de expressie van de Leer van de Boeddha, van de Eerste Edele Waarheid, dat alle bestaansvormen door lijden gekenmerkt zijn.

Maar laten we duidelijk zijn: dit betekent geen fatalisme. De Leer kent geen fatalisme. Het lijden wordt noch verheerlijkt noch verlangd. Het lijden is niet verdienstelijk, dit in tegenstelling tot de doorsnee-christelijke opvatting. In tegendeel: de Leer verwerpt het lijden, de Leer dient om het lijden op te heffen. En in diezelfde zin is de Leer gericht op opheffing van de Drie Bevlekkingen… en dus van de oorlog.

Maar: “Waarlijk, door haat komt haat nooit tot stilling;

maar door niet-haat komt haat tot stilling.

Dat is een oude wet.”

De Leer stelt zich op tegen machtslust en geweld. Toch zou het verkeerd zijn deze opstelling enkel te interpreteren in de zin van geweldloosheid (ahimsa). Het boeddhisme is in zijn brede visie positiever gericht dan deze beperking tot “geweldloosheid”. Niet enkel geldt (uiteraard) het negatieve “niet-geweld”, maar daaraan gekoppeld is de positieve gedachte van vrede: maitri. Laat hierover niet de minste twijfel bestaan.

Wat betekent maitri (2)? We raadplegen, om zeker te zijn van ons stuk, enkele bronnen: Monier Monier-Williams, het grote Sanskriet woordenboek, zegt o.a. ‘friendship, friendliness. benevolence, good will, union’. Het Pali-woordenboek PTSD geeft: ‘love, amity, sympathy, friendliness, active interest in others’. En om ook H. V. Guenther erbij te halen: ‘love, affection, benevolence, natural kindness, interest in other’s happiness and well-being’. Kortom: alleszins niet zomaar ‘afzien van geweld’, maar het scheppen van een vredevol contact.

Maitri is innerlijkheid. Het opheffen van machtslust, geweld, haat, is iets dat in ons binnenste moet wortelen, maar daarenboven moet ons binnenste ook actief overgaan tot het scheppen van vrede, welwillendheid, begrip, medeleven.

Dat alles heeft zijn kiem, zijn aanzet in elk van ons. En elk van ons is daardoor mede-aansprakelijk voor oorlog zowel als voor vrede.

Verwacht bijgevolg geen ware vrede noch vredesbeweging van enige staat, partij of ideologie, maar enkel vanuit uw oprechte attitude. Het ware vredesgemoed rust in u zoals in elk van ons. Het verwerpt oorlog en wapens en wraak en wrok, waar dan ook op elk niveau van uw existeren. Zeker binnen in elk van ons:

Vredesgemoed An-jin, bijna een synoniem voor shinjin.

Dat zegt u toch wel iets?

Namu Amida Butsu

Shitoku

(1)       Laat ons nooit vergeten dat dit de Drie Bevlekkingen (kIesa) zijn: lobha, dvesa (Pali dosa) en moha.

(2)       Pali: mettā.

Ekō 48

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home