Drie Manieren Om De Zaken Te Bekijken

Rev. Doreen Hamilton (Toronto, Canada)

Mijn voortdurende situatie
Is soep te maken
Met minder ingrediënten
Dan ik meen nodig te hebben.

Dat is een gedichtje dat ik enkele jaren terug zo maar voor mezelf schreef. Uiteindelijk had ik vastgesteld dat als kind, als teenager, als jonge moeder of als aspirante naar het priesterschap, mijn emoties steeds maar over hetzelfde handelden: dat gevoel van lijden, dat gevoel van frustratie, dat gevoel nooit genoeg te hebben, dat gevoel misnoegd te zijn. Ik zou naar de keukenkast gaan en vaststellen: “Oh, hier is niet genoeg! Ik heb meer dan dit nodig!”

Dat zowat constant gevoel van mistevredenheid dat wij allen ervaren, is een waarlijk universeel gevoel. Met de bedoeling ons volkomen op ons gemak te voelen, als menselijke wezens in samsara, zijn we steeds geneigd te denken dat we méér moeten hebben dan hetgeen we nu reeds hebben. Dat is, naar mijn mening, wat de Boeddha bedoelde toen hij zei: “Het leven is door lijden geconditioneerd.” Maar wat kunnen we eraan doen?

Sommigen zoeken hun toevlucht in religie. Ik moet zeggen dat het boeddhisme mij geholpen heeft om het hoofd te bieden aan mijn lijdenservaringen. Ik geloof dat het boeddhisme ons praktische antwoorden kan geven op de frustraties van het dagelijkse bestaan. Ik meen zelfs dat religie ons moet helpen ons beter te voelen; zoniet is die religie niet goed.

Er zijn volgens mij drie verschillende attitudes die men kan aannemen tegenover dat universele gevoel van mistevredenheid:

1) de Verbruikersattitude,
2) de Armoede-attitude of
3) de Creatieve attitude.

Met de Verbruikersattitude zijn we het meest vertrouwd. Ze is zowat als volgt: “Voel je je niet prettig? Koop dan iets. Doe dan iets. Ga op reis. Je hebt het recht gelukkig te zijn. Als je je niet o.k. voelt, streef dan naar wat je nodig hebt. Wees agressief. Trek je niets aan van de anderen. Het is ‘Ik Eerst’. Vul dat gat in je bestaan met dingen en mensen die je kan kopen en bezitten”

Deze natuurlijke tendens van ons om te proberen iets of iemand te verkrijgen om de gaten in ons leven te vullen, dat is de droom van de reclameman. Marktonderzoek heeft de bedoeling uit te vissen wat de mensen wel kunnen verlangen op een diepliggend emotioneel en geestelijk niveau, om dan aan de mensen in hun advertenties datgene te beloven waaraan ze die diepe behoefte hebben. Onze kleine kinderen worden erop getraind naar Kellogg’s knapperigheden of naar Mattel Toys speelgoed te grijpen. De pubers en de volwassenen blijven maar kopen en verbruiken. Ikzelf ben een van de grootste overtreders. Ook ik grijp voortdurend naar die ouwe vertrouwde Visa-kaart want: “Ja, dàt moet ik hebben! Ik wil me beter gevoelen!”

Toch beseffen we dat deze verbruikersattitude ons niet de verlangde gemoedsrust geeft. Ons begeren geraakt nooit voldaan. Om het even of het over geld of cocaïne gaat, als we het geluk buiten onszelf gaan zoeken, zullen we nooit tot tevredenheid komen.

De Armoede-attitude is wat moeilijker te omschrijven. Zo bijvoorbeeld hoor ik telkens mensen zeggen dat een boeddhist te zijn betekent “minder te verlangen”. Men kan natuurlijk denken dat de Leer van de Vier Edele Waarheden ons leert minder te verlangen, al onze gevoelens van begeerte en ontevredenheid simpelweg uit te schakelen. Deze Armoede-attitude klinkt in ons gemoed zowat als volgt: “ik voel me niet gelukkig, ik voel me niet in vrede. Ik heb niet wat ik nodig heb, maar ik heb nooit gehad wat ik waarlijk nodig had. Ik heb me altijd al ellendig gevoeld en iedereen rondom mij heeft zich ook altijd ellendig gevoeld. Ik zal deze gevoelens van frustratie onderdrukken. Wanneer ik me maar kan concentreren op iets anders, zullen mijn gevoelens van mistevredenheid verdwijnen.”

Jammer genoeg lukt dat praktisch nooit. Wat meestal gebeurt als we erin slagen onze ontevredenheid en ons misnoegen te begraven, dat is dat we gedeprimeerd en apathisch worden. Apathie is het gevoel geen enthousiasme meer te kunnen opbrengen. Apathie is naarbinnen gekeerde boosheid. We kunnen er zelfs geestelijk en lichamelijk ziek van worden. Recent onderzoek heeft uitgemaakt dat de meeste chronische stoornissen, zoals hartziekten, verteringsproblemen, arthritis, rugpijn, jazelf kanker, zeer waarschijnlijk een hoog component van onderdrukte gevoelens en misnoegen als oorzaak kunnen hebben.

Met die Armoede-attitude, wanneer we onze repressief misnoegen niet naarbinnen keren, dan richten we het op de anderen. Deze reactie uit zich als moeilijke karakters, mensen die om het minste opvliegen, die geweld gebruiken in hun gezin, in hun gemeenschap, ja zelfs op wereldniveau. Ik ben ervan overtuigd dat geweld voortspruit uit deze Armoede-attitude en dat die zogenaamde “slechte” gevoelens zullen verdwijnen wanneer we ze een toontje lager doen zingen. Helaas, dat doen ze niet.

Onze verlangens blijken In twee vormen op te rijzen:

1) We hebben heftig begeren naar een gemakkelijk leven met eindeloze pleziertjes en alles dat naar onze zin geschiedt, en:
2) We verlangen Boeddha te worden.

Met een naar het leven toe creatieve attitude kunnen we leren wat het verschil is tussen die twee vormen en zo kunnen we ook leren een volledig vertrouwen te ontwikkelen in de stem van Amida diep in ons.

Maar laten we terugkomen op de ingrediënten voor onze soep. “Mijn voortdurende situatie Is soep te maken met minder ingrediënten dan ik meen nodig te hebben.” Ik ga naar de kast en vind dat er niet genoeg is om een fatsoenlijke soep te bereiden.

Wat zegt in dit geval een ‘creatieve attitude’? Iets in deze aard: Laat eens kijken, wat is er dan wel? Worteltjes, bonen, rijst. Vlees is er niet. De goedkope borden vertonen barsten… Nu ja, zo is het leven. Dit is mijn Karma. Dat wat ik heb op dit bepaalde moment, dat is precies dat wat ik nodig heb op mijn weg naar het Reine Land. Op welke manier kan ik het beste gebruik maken van de ingrediënten die ik in huis heb?

Ons karma Is zoiets als een kaartspel. Wanneer de kaarten verdeeld zijn, is er niemand die vier azen en vier koningen heeft. We hebben allemaal iets minder dan dat: dat Is onze menselijke lijdensconditie. Dus: wat kan mijn attitude zijn ten opzichte van de kaarten die ik gekregen heb?

Twintig minuten meditatie per dag, twintig minuten stil zitten en de geest tot helderheid laten komen, volstaan om te werken aan onze attitude ten opzichte van lijden en mistevredenheid. Elke dag vindt ons ego de gelegenheid alle mogelijke angsten en opvattingen en klachten te creëren over de kaarten die we bij het spel gekregen hebben. Door dergelijk rustig zitten (seiza) kunnen we die foutieve inzichten situeren, er afstand van nemen en beginnen te luisteren naar de stem van de Boeddha in ons, de stem van wijsheid en mededogen precies in onze situatie. In de attitude van de Boeddha zijn er steeds voldoende ingrediënten om mee te werken, maar wij moeten daar creatief mee omspringen. De Boeddha-realiteit duwt ons telkens wat verder weg van onze verkeerde denkbeelden en bezorgt ons suggesties, moed en vertrouwen om elke dag opnieuw onze lekkere soep te koken door creatief te werken met om het even welke ingrediënten die ons gegeven zijn.

Dan komt de dankbaarheid. De soep is klaar. De soep wordt verdeeld. De soep is lekker.

Namu Amida Butsu.

(met toestemming vertaald uit Mettâ sept. 91, het maandblad uitgegeven door het Buddhist Study Center, Honolulu)

Ekō 52

jikōji - 慈光寺

© 2006

info-at-jikoji.com

          home