Onwetendheid Met Een Kleine o

Katrien Haemers

Bij een lezing over het Tibetaans boeddhisme werd onze aandacht erop gevestigd wat een geluk het is als mens geboren te worden: het is enkel in deze situatie dat we in staat zijn de Leer te ontvangen.

Dat gaf wel even een schok: het is niet altijd even vanzelfsprekend zich erover te verheugen een mens te zijn…!

Wat de “vorige geboortes” betreft, zijn er geen visioenen nodig om te beseffen dat deze zich niet in hogere sferen hebben afgespeeld, aan het hof van een farao of in een Grieks heiligdom… Meer vertrouwd lijkt me het beeld van een groezelige middeleeuwse stad, met het blaffen van een hond en het schelden van straatvolk.

De status van hongergeest, demon of hellewezen behoort ook nog niet tot het verleden: ‘vorige geboortes’ hebben zich uiteraard niet afgespeeld in andere tijden naar zijn nog ononderbroken tegenwoordig, hier en nu, in dit leven.

Waarom denken we zo zelden aan het geluk als mens geboren te zijn? Wij hebben de gave van de Leer toch wel écht als een geschenk ervaren?

Is ook dàt onwetendheid? Onwetendheid met kleine o? Onwetendheid - met grote O - hebben we in de studie van de Leer doorgrond. De keten lijden-begeerte-onwetendheid-veranderlijkheid-anattā hebben we ontelbare keren op- en afgewikkeld. Maar wat met die onwetendheid die we in onze dagelijksheid ontmoeten, waarmee we botsen en knotsen. Altijd opnieuw.

De onmacht om misverstanden en conflicten tussen mensen op te lossen, - o zo vervuld van goede bedoelingen.

Enthousiasme, idealisme en toewijding die volkomen de mist ingaan of die juist het tegenovergestelde bewerkstelligen van wat ze beogen. Zin voor rechtvaardigheid die onmenselijk wordt, humane hulporganisatie die uitbuiting in de hand werkt vredesonderhandelingen die de wreedste oorlogen helpen bestendigen. Wat een slagvelden veroorzaakt door zoveel goede wil!

Het is niet het intellectueel doorgronden van de Onwetendheid dat ons dichter hij de Verlichting brengt. Dat zou gemakkelijk zijn. Maar Verlichting buiten het dagelijks leven zoeken, is zoeken naar de hoornen van de haas. De Zen-meester raadt zijn al te ijverige leerling aan zijn rijstkom uit te spoelen op zijn weg naar de Verlichting.

- Waar is de weg? vraagt de leerling.
- De weg begint buiten de omheining, antwoordt de meester.
- Maar ik bedoel De Grote Weg, zegt de leerling.
- De Grote Weg leidt naar de Grote Stad, zegt de meester.

Onwetendheid is geen metafysische stelling, geen dogmatische theorie, geen denkconstructie 0m gewichtig over te discussiëren tijdens geleerde cursussen (ook al kan dat héél boeiend zijn!).

Onwetendheid is die innerlijke steen waar ik dagelijks mijn pijnlijke voet aan stoot. Het is mijn onmacht tot verzoening met de existentie, het is mijn tekort in het volbrengen van mijn taak, het is mijn beperktheid in mijn poging liefde te ontvangen en te geven, conflicten tussen mensen op te lossen.

Anattā, de kern - vooral - van de onwetendheid met kleine o: “ik” is niet dat prachtige onvergankelijke kernpunt van de aarde.

“Ik” heeft er zelfs moeite mee welk een geluk het is als mens geboren te worden.

Ekō 58

jikōji - 慈光寺

© 2007

info-at-jikoji.com
          home