Editoriaal - Boeddhisme: zo exclusief?

De traditie zegt ons dat Boeddha Gautama wel 84 000 dharma’s verkondigd heeft. Hiermee kan, volgens de Indische psychologie, elk karaktertype aan zijn trekken komen om de meest geschikte Dharma te ontmoeten. Wel wordt hierbij benadrukt dat deze 84 000 ‘vormen van boeddhisme’ alle het éne Saddharma als kern en als vertrekpunt hebben, zodat de grote variëteit van verkondigingen zich in feite in het periferische van de fundamentele Leer bevindt en zich van daaruit kenmerkt als upāya kausalya, als ‘geschikt middel’ om vanuit die periferie de ware kern van de Dharma te vatten.

Ik heb steeds, in de talrijke lezingen en cursussen die ik sedert een dertig, veertig jaar in Vlaanderen en elders gegeven heb, gepoogd deze visie te benadrukken: er is m.i. 1 (één) ‘kern-boeddhisme’, plus een variërend aantal typologisch verschillende benaderingen van die éné Leer, nl. de diverse maar tot-zich-begrensde BoeddhismeN. Deze dient men naast mekaar, zeker niet onder-en-boven mekaar te rangschikken. Dat die verschillen er zijn, heeft in feite niets met de Leer-op-zichzelf te maken, maar is ontstaan uit de druk van culturele, geografische en historische omstandigheden.

Men kan - eventueel - wél een onderscheid maken tussen de middelpuntzoekende en de middelpuntvliedende aspecten in het gedragspatroon van sommige ‘(salon)-boeddhisten’; men kan eveneens een onderscheid maken - maar dit is al heel wat subtieler - in functie van het begrijpen en het beleven van de Leer van de Boeddha.

Deze vaststelling, die van een fundamentele evenwaardigheid, dient a.h.w. te fungeren als onze gedragslijn in de relaties met ‘andersdenkende’ boeddhisten - ja, in zekere zin ook met alle andersdenkenden, of dit nu christenen, joden, hindoes, moslims of humanisten zijn.

Voor de Shinboeddhisten is dit duidelijk verwoord door Shinran in diens stelling van de Drie Geloften, waarbij de 19de en de 20ste Geloften gezien worden als de natuurlijke vóórlopende voorwaarden voor het verwezenlijken van shinjin naar de 18de Gelofte. In Kyogyoshinsho waarschuwt de Shonin ons noch de lieden van de 19de Gelofte, die van de meditatieve en niet-meditatieve praktijken (zoals Theravada, Zen, Tantrisch Boeddhisme…), noch de lieden van de 20ste Gelofte, die van de zelfkracht-Nembutsu (b.v. Jodo-shu), te minachten als zijnde aanhangers van minderwaardige vormen van Boeddhisme. Immers de 19de en 20ste Geloften, evenals hun analoga Meditatie-sutra en Amida-kyo, bevatten en vermelden impliciet de lering die expliciet vervat ligt in de 18de Gelofte en het grote Sutra.

Volgens Rennyo Shonin, de 8ste Hoofdabt, moet de ware Nembutsu-adept elk conflict, elke conflictsituatie, elke aanleiding tot polemiek uit de weg gaan: “Spreek geen kwaad van andere leringen en van andere scholen; minacht de diverse kami’s, boeddha’s en bodhisattva’s niet… Binnen onze traditie mag er geen kwaadsprekerij of minachting zijn over de andere leringen en andere scholen. Vermits die leringen alle door Shakyamuni gedurende diens levensjaren verkondigd werden, zullen ze ook alle vruchtbaar zijn op voorwaarde dat ze in de praktijk gebracht worden zoals ze verkondigd werden.”
(Gobunsho II-3)

“Aangezien de boeddha’s en bodhisattva’s (van de andere scholen) manifestaties zijn van Amida Tathagata, is [Amida] de Voortijdelijke Leraar en de Voortijdelijke Boeddha voor alle boeddha’s in de tien richtingen. Daarom: wanneer wij onze toevlucht zoeken in de Ene Boeddha Amida, nemen wij toevlucht in alle boeddha’s en bodhisattva’s, want alle boeddha’s en bodhisattva’s zijn vervat in het Ene Lichaam van Amida.”
(ibidem)

Dat de meeste Shinboeddhisten inderdaad deze opvatting koesteren én in de praktijk brengen, blijkt duidelijk b.v. wanneer zij tempels van andere richtingen, ook christelijke kerken, bezoeken. Dit in tegenstelling tot het opdringerige en aanstellerige gedrag van de meeste - meestal ‘christelijke…’ - toeristen.

Daardoor trof het mij ook zo dat een tijdje geleden een Shin-congres werd aangekondigd met de leuze Jodo Shinshu The Ultimate Teaching of the Great Vehicle! Ik struikelde immers over dat ‘Ultimate’: uiterst, maximaal, finaal, uiteindelijk. (1) Ik ben het er (natuur lijk…) wel mee eens dat Jodo Shinshu allicht de uiterste consequentie is van de Mahayana-leringen, zeker wat betreft het Boeddhaschap en het Grote Mededogen, maar niet dat het de énige, exclusieve ‘Ultimate Teaching’ zou zijn waarmee men op de andere Boeddhismen zou kunnen k… Zoiets ruikt m.i. al te sterk naar monotheïstische psychotechnieken…

En om die reden zie ik het ook zo ongaarne dat boeddhistische denominaties - ook bij ons, in de Lage Landen - proberen zich op te werpen als zijnde HET Boeddhisme. En net zoals ik me ergerde aan die Ultimate Teaching, zo erger ik me aan de verwarring die nolens-volens, bewust of onbewust gecreëerd wordt wanneer men de leringen van de eigen school schuil laat gaan onder de algemene betiteling Boeddhisme, zonder de afgrenzing te (willen) zien tussen (1) het fundamentele Boeddhisme (de Drie Kenmerken, de Vijf Aggregaten, Het Ontstaan in Afhankelijkheid, het Achtvoudige Pad e.d.m.) en (2) de takken van de boeddhistische stam (de armen van Avalokitesvara?) in de wereldse (laukika) aspecten van de Leer Pali-Boeddhisme, Zenboeddhisme, Tantrisch Boeddhisme enz., die - helaas - elk in hun eigen heilig huisje maar al te graag aanspraak maken op HET Boeddhisme.

Ik meen (en hoop) dat de verantwoordelijken voor dergelijke apodictische uitsprak zich ooit ‘boeddhistische’ zouden opstellen en een duidelijker onderscheid zouden maken tussen enerzijds de fundamentele kern van de Saddharma en anderzijds de diverse vormen die de Leer door causes-and-conditions aangenomen heeft. Zoiets zou, zowel voor boeddhisten als voor buitenstaanders, wat meer helderheid, doorzichtigheid scheppen.

En dat ‘zoiets’ vind ik niet enkel een bewijs van intellectuele moed en eerlijkheid, maar vooral een gebaar van welwillendheid (maitri), oprechtheid en verdraagzaamheid.

Namu Amida Butsu.

Shitoku

(1) Longman’s Dictionary of Contemporary English geeft hiervoor rauwweg: ‘greatest; after which no other can be considered’…

Ekō 60

jikōji - 慈光寺

© 2007

info-at-jikoji.com
          home