Heeft De Mens Een Vrije Wil?

Myoshu Agnes Jedrzejewska

Men ziet meer dan eens vreemdelingen die aangetrokken door de Buddha-Dharma deelnemen aan Engels-Amerikaanstalige Jodo-Shinshu erediensten in Japan. Het mag mij van het hart dat ik me dan meestal oncomfortabel voel, net zoals zovele Westerlingen met een Europese achtergrond. Ik weet hoe het overkomt wanneer we verzocht worden op te staan en te herhalen dat we bidden tot “Lord Buddha” en dat we de Leer huldigen die zo diep is. Maar feitelijk zien we geen behoefte tot “iemand” te bidden en in die eredienst is er niets dat we erg “diep” kunnen noemen. We zijn veeleer verbaasd de nabootsing van een christelijke (protestantse…) eredienst aan te treffen in een boeddhistische tempel. En we zijn ontgoocheld door de taal die suggereert dat we hier niets nieuws kunnen leren. Het is immers zó dat, wanneer we tot het boeddhisme gekomen zijn, het ons verveelt nog steeds te moeten horen praten over “verlossing”, over “zaligheid in het hiernamaals” en het “Geloof” dat men van ons verwacht.

Gedurende onze doortocht doorheen het christendom hebben we daar immers genoeg over gehoord, en nu interesseert dat ons niet. Zo komt het dat we in die nep-erediensten het gevoel krijgen onze tijd te verspillen. En dat is de indruk die we krijgen van die Engels- Amerikaanse erediensten, in Japan net als in Amerika.

Ik ben me bewust van de historische omstandigheden waardoor de Jodo-Shinshu zich aan het Westen vertoont. Ik ben me er eveneens van bewust hoe misleidend deze ongelukkige vormgeving en taal overkomt. In Europa is geen enkele regio waar getracht wordt het Buddhist English dat voorgesteld wordt door de Buddhist Churches of America te gebruiken. Ongeacht de nationaliteit staan wij, Europeanen, veel dichter bij de Japanse roots van de Jodo-Shinshu dan de Amerikanen.

Wanneer men echter de gaping constateert die er bestaat tussen de Japanse en de Europese cultuur, de moeilijkheden bij het vertalen van Japans naar een westerse taal, de Japanse manier van denken die hoofdzakelijk via suggesties werkt, daar waar wij Westerlingen het duidelijk omschrijven van elke vraag- en antwoordstelling verkiezen, dan moeten we wel nadenken over de inspanningen die langs beide kanten moeten geleverd worden. En wel om één enkele reden: de poging met elkaar de rijkste Japanse spirituele inbreng, de Jodo-Shinshu, te delen met onze land- en cultuurgenoten.

Het is onmogelijk deze rijkdom te ervaren zonder enige voorbereiding, zonder enige studie of enige boeddhistische praktijk. En dit is bijzonder moeilijk zolang met het “Christianized English” blijft gebruiken dat de Jodo-Shinshu letterlijk berooft van zijn oorspronkelijke schoonheid en zijn indrukwekkende kracht. Maar het is beslist de moeite waard geduldig te zijn, met meer aandacht te luisteren, ons de tijd te gunnen het boeddhisme dieper te bestuderen en erover na te denken, te leren hoe de sutra’s, hoe de Naam te reciteren. En ook cm dankbaarheid te betuigen. En dan is er de Nembutsu, het mediteren over de Naam, het leven in de Naam: dat is rijkdom.

In deze wereld van verwarring is het helaas zo dat niet elk boek over boeddhisme iets zegt over de Buddha-Dharma; niet elk boeddhistisch leraar, monnik of priester is een leraar van Waarheid. Om hierover in het reine te komen, zou iedereen gewoon moeten vertrouwen op de Boeddha en rechtstreeks in contact moeten komen met het Oneindige Boeddhaschap. Maar is dat mogelijk? Ja, het is mogelijk. De Jodo-Shinshu beschikt precies over de weg daartoe.

Feitelijk leert de Buddha-Dharma ons geen enkel geloof. Het boeddhisme is de religie van persoonlijke ervaring. Wij worden verondersteld de transformatie door te maken van ons gemoed in het Boeddha-Gemoed. Hiervoor geeft men ons de praktische aanwijzingen om dat te verwezenlijken. In het Japans noemt men dat Gyo en wij vertalen dat als ‘Praktijk’. Men leert ons ook waarom we zouden beslissen om deze gemoedstransformatie te beleven.

Men kan de Leer van de Boeddha in twee delen opsplitsen: het ene is een boel theorie over de dingen zoals ze zijn gezien vanuit het standpunt van de Boeddha; het andere gaat over de praktische methodes om in eigen persoon het geheel van die boeddhistische theorie te beleven en Boeddha’s standpunt tot het onze te maken.

De Leer over de dingen-zoals-ze-zijn, de theorie, is in alle boeddhistische stromingen dezelfde. De wijze hoe het Boeddhaschap te verwezenlijken kan verschillend ervaren worden door elke boeddhistische traditie, maar het Boeddhaschap zelf, zoals wij dat allen willen verwezenlijken, is dezelfde gemoedsgesteldheid, ongeacht de manier die we geprobeerd hebben.

De essentie van de boeddhistische Leer ligt expliciet vervat in de Eerste Leerrede uitgesproken door Shakyamuni Buddha en wordt “De Vier Edele Waarheden” genoemd, waarvan de Vierde ons het “Edele Achtvoudige Pad” weergeeft, d.i. de methodiek om de toestand van lijden te overwinnen.

Haar zoals jullie wel weten: het is niet zó gemakkelijk met dit Achtvoudige Pad doorheen het menselijke leven te gaan. Meestal zijn meerdere bestaansvormen noodzakelijk om op dit Pad gevestigd te worden. Daarbij komt natuurlijk ook dat er niet zo heel veel mensen zijn die beslissen het Boeddhaschap te verwerven. Maar iedereen wenst zich een succesvol leven toe, een being happy, een bestaan dat ons volkomen voldoening schenkt.

Onze menselijke Boeddha-natuur is immers gehuld in de verwarring van onze menselijke geest die a.h.w. bij bepaling onwetend is. We hebben het gevoel dat we gelukkig zouden kunnen zijn; we beweren zelfs dat we Recht Hebben op Geluk. Maar we beseffen niet waar dit streven naar geluk vandaan komt. Wél hebben we de overtuiging dat we weten hoe we ons gelukkig kunnen maken. Soms zelfs geloven we dat we gelukkig zijn - tot het moment komt dat alles ineenstort. Zo leven we, leven na leven… We verzamelen alle mogelijke menselijke ervaringen en kennissen en kundigheden. En toch kunnen we de pijn, de smart, de onvrede, het jammeren niet vermijden; we kunnen de wereld rondom ons niet veranderen; er zijn altijd zaken waar we geen greep op krijgen. Totdat we ons door het leven vermoeid voelen, vermoeid te leven in deze wereld van samsara. Totdat we de Leer ontmoeten die ons leert hoe we ons kunnen bevrijden van alle problemen. Totdat we besluiten het Boeddhaschap te verwezenlijken.

Wanneer hebben we zo een gelegenheid? De gelegenheid voor een mens om de Buddha-Dharma te ontmoeten is erg zeldzaam. Nog zeldzamer is het door de Buddha-Dharma aangegrepen te worden. Het meest zeldzame is de Leer van de Boeddha te volgen door deel te nemen aan sommige boeddhistische praktijken (gyo).

Alles is geconditioneerd. Het menselijke lichaam, de menselijke vorm is iets van waarde. Het is een bestaansvorm die voldoende verstand bezit om vragen te stellen over de zin van het eigen bestaan en die ook in staat is er iets over te leren. Het menselijke wezen is ook bekwaam om tot op zekere hoogte zijn passies en instincten te beheersen en te evalueren. De mens kan zichzelf individualiseren en toch tevens ontdekken dat hij met het hele heelal in wederzijdse relatie staat. Het menselijke wezen is bekwaam te begrijpen dat alles wat gebeurt een oorzaak heeft. En de mens is eveneens bekwaam te ontdekken dat hij beschikt over een vrije wil.

Wat betekent het een vrije wil te hebben? We zijn immers allemaal gebonden door allerlei omstandigheden en we voelen onszelf eigenlijk slechts zelden vrij. Vrije wil, dat betekent in de eerste plaats de mogelijkheid én de noodzaak beslissingen te nemen. We houden hiervan, we houden daarvan… of niet. We hebben een onafhankelijk karakter of we verkiezen op iemand anders te rekenen. Om het even wat, we hebben steeds te beslissen. En bovendien zijn we karmisch aansprakelijk voor onze beslissingen. Zelfs wanneer we andermans ideeën involgen, dan is dat onze keuze, dan is dat onze beslissing.

Onze Boeddha-natuur en de mogelijkheid beslissingen te treffen, dat zijn de belangrijkste kenmerken van het menselijk wezen, afgezien van onze fundamentele onwetendheid. Onze Boeddha-natuur en onze vrije wil vormen de basis van ons Boeddha-worden. Onze Boeddha-natuur wordt vaak vergeleken met een kostbaar juweel waarvan de arme bedelaar niet weet dat het in de zoom van zijn kleed ingenaaid is. Onze vrije wil is noodzakelijk voor onze evolutie naar het Boeddhaschap.

Volgens de Buddha-Dharma is alles afhankelijk van de karmische wetmatigheid. Zelfs de Boeddha kan niet handelen tegen de Wet van Oorzaak en Gevolg. Om een Boeddha te worden moet elkeen goed beseffen dat het Boeddhaschap bestaat en wat het betekent; men moet beslissen Boeddha te worden en deze beslissing kan niet geforceerd worden. Wanneer iemand wil dat het uiteindelijke doel, het Boeddhaschap, verwezenlijkt wordt, dan moet die iemand ernaar handelen, er positief tegenover staan.

Dat klinkt moeilijk. Het is moeilijk. In het bijzonder nu is het zo moeilijk dat het praktisch onmogelijk is. Waarom nu? Omdat we leven in de Periode van de Verworden Leer, waarin steeds meer en meer verwarring in de menselijke geest ontstaat. De traditie zegt dat er nu geen Boeddha kan geboren worden, dat niemand de Verlichting kan verwezenlijken.

Maar zowat 2 500 jaar geleden, in de Periode van de Volkomen Leer, werd Gautama Shakyamuni geboren. Ook hij had te kiezen: liever dan een machtig wereldheerser te worden, besliste hij voor het Boeddhaschap. En dit geschiedde in overeenstemming met de karmische wetmatigheid. Toch deed hij niet zelf geheel de moeilijke inspanning: hij werd immers geboren vanuit de werking van Hongan, de Voortijdelijke Gelofte. Hongan vertaalde zich voor hem als “Verdienste-overdracht”. Toen Amida Buddha nog in zijn causale toestand was, d.w.z. dat hij nog geen Boeddha maar een Bodhisattva was, uitte hij het besluit alle wezens te helpen bij het Boeddha worden. Gedurende een onmetelijk lange tijd - vijf maal langer dan elk universum nodig heeft om te ontstaan en weer te verdwijnen - verzamelde hij onmetelijke verdiensten. Hij concretiseerde al deze verdiensten in de Naam (Namu Amida Butsu), die nu werkzaam is als een soort toegang tot de door de Boeddha verzamelde verdiensten. Daarom: Namu Amida Butsu kan ons helpen Boeddha te worden heel wat vlugger dan wij het op eigen houtje zouden kunnen. Wij die geboren zijn in deze Periode van de Verworden Leer worden door de Naam geboren samen met Shakyamuni Buddha.

Voor Shinran Shonin was het belangrijkste gedeelte van de leerverkondiging door Shakyamuni Buddha de boodschap betreffende het Reine Land, de boodschap hoe men door de Nembutsu-Poort het Boeddha-Land, d.i. het Boeddhaschap kan verwezenlijken.

Amida Buddha, in het mateloze, tijdloze verleden, vestigde Hongan. De verdiensten die hij verzameld had bestemde hij voor ons. Hij bracht Shakyamuni ertoe een boodschap over Hongan te verkondigen. In deze zin is Shakyamuni een personificatie van Hongan.

Hongan is in volkomen overeenstemming met de karmische wetmatigheid. De toegang tot Boeddha’s verdiensten is de Naam. Wanneer wij de Naam uitspreken, dan is deze roep onze toegang tot de Boeddha. We moeten natuurlijk voldoende heilzame karmische voorwaarden (go-en) scheppen om in ons bestaan de Buddha-Dharma te ontmoeten. Vervolgens moeten we beslissen de Leer te leren, te doorgronden en te beleven. We moeten weten wat we aan het doen zijn. De Naam werkt in ons gemoed. De Naam vormt ons gemoed tot spirituele energie. Op deze wijze worden we stilaan deelachtig aan Boeddha’s Wijsheid. Deze deelname werd door Shinran shinjin genoemd. Bovendien manifesteert de Nembutsu de geweldige wereldomvattende Ander-Kracht. Maar zelfs de meest geweldige kracht kan niet werkzaam zijn als wij zelf er geen deel van willen worden.

De Nembutsu werkt als een soort toegang tot Hongan, maar in essentie is de Nembutsu de vorm die de Boeddha aanneemt om met ons in contact te treden. En daarom werkt de Nembutsu niet als een computerprogram ma, maar manifesteert hij Boeddha’s Wijsheid/Mededogen.

Er is in het heelal geen grotere kracht werkzaam dan de Voortijdelijke Gelofte. Uw Nembutsu is daardoor steeds o.k. ongeacht de begrenzingen waarin gij leeft. De Nembutsu is de Kracht, maar zelfs die kracht kan u niet dwingen, ook niet voor uw eigen heil. De Boeddha kan uw leven niet overnemen en beslissen in uw plaats. De Boeddha kan enkel met u zijn Wijsheid/Mededogen delen, maar de beslissing ligt steeds bij u. Want gij beschikt over een vrije wil.

Het ligt allemaal aan uzelf. U hebt uw vrije wil!

Ekō 65

jikōji - 慈光寺

© 2007

info-at-jikoji.com
          home