Euroboeddhisme? (1)

R. Franck

1. Culturele en religieuze achtergronden

Het grootste gedeelte van het Europese continent werd lange tijd geregeerd door het Romeins Imperium. Toen deze macht kwam te verdwijnen vulde de katholieke kerk dit vacuüm en werd Europa cultureel en politiek samengebracht onder de nieuwe macht van het christendom.

De Europese middeleeuwen vormen in die zin een eengemaakt Europa, bestuurd vanuit het Vaticaan, aangezien elke koning of keizer toen door de paus erkend of bevestigd diende te worden. Tijdens de hele periode van de Middeleeuwen was er in West- en Midden Europa slechts één onderwijsstelsel dat door monniken en priesters in het Latijn en in Christelijke geest gegeven werd. Alleen de oostelijke grensgebieden werden eerst bestuurd door het Christelijke Constantinopel en dan, vanaf de 15de eeuw, door het Islamitische Ottomaanse Rijk. Het was een periode van minstens vijf eeuwen van onbetwiste dominantie van de katholieke kerk op gebied van politiek, wetenschap, maatschappij, recht en moraliteit, kortom, over alle leef- en denkpatronen.

Het is in die omstandigheden dat ook alle Europese talen zich ontwikkeld hebben. Tijdens de Hervormingen slaagde een deel van Europa er in zich van de alleenheerschappij van de paus te bevrijden, maar dat wijzigde niet ten gronde het denken noch de taal noch zelfs de moraliteit die alle de christelijke denkpatronen bleven volgen.

Nasleep

Tot voor kort blijkt alleen het gevestigde christelijke religieuze erfgoed de grote massa van de Europeanen aan te spreken. En dat is begrijpelijk. De westerse manier van denken, gefundeerd op de ideeën van een God-Schepper en onsterfelijk ego (‘ziel’), maakt het praktisch onmogelijk een gevoel van zelfverantwoordelijkheid en een dieper inzicht in de menselijke natuur te ontwikkelen.

Dit discriminerend dualistisch denken schept problemen voor het begrijpen van een andere kant van de munt en creëert het sterke geloof dat het westerse standpunt het enige juiste is. We dienen er rekening mee te houden dat de langdurige activiteit van de Heilige Inquisitie heel wat mensen ertoe gebracht heeft - voor hun eigen veiligheid alleen in de erkende catechismus te geloven. Die bloedige Middeleeuwen van het Heilige Officie zijn weliswaar voorbij maar problemen als abortus, organentransplantatie, genetische manipulatie, vinden hun ontstaan in de christelijke denkvormen die voor Europa een culturele traditie geworden zijn, traditie die onbetwist, onbetwistbaar en niet voor analyse aanvaardbaar is.

(Dit is een tekstcompilatie en bewerking van bijdragen in vorige nummers van Eko door Myoshu Agnieska Jedrzejewska…)

2. Huidige stand van zaken in Europa

Het lijdt geen twijfel dat de oosterse culturen, filosofieën en religies op de westerse mens een fascinerende aantrekkingskracht uitoefenen. De inbreng van het oosterse gedachtegoed, meer bepaald van het wendbare, soepele, bevrijdende Boeddhisme (zonder God, hiërarchie, dogma’s en de mens bevrijd van de zware last aan schuldgevoelens van joods-christelijke signatuur) kan ongetwijfeld bijdragen tot de verruiming, verrijking en verdieping van het westerse denken.

Veel Europeanen trachten zich daarom door het onkritisch navolgen van boeddhistische scholen uit Aziatische landen een nieuwe levensoriëntatie aan te meten.

Maar de assimilatie van deze oosterse inbreng gaat niet zonder gevaren gepaard. Een geforceerde religieuze eenmaking kan leiden tot een botsing van culturen en daardoor tot verbrokkeling van de identiteit van mensen en groepen. En is het niet de rol van religie om ook het brede begrip van (culturele) ‘identiteit’ te beschermen?

De belangstelling van de Europeaan voor het Boeddhisme.

Het is onweerlegbaar dat er sinds vorige eeuw een levendige belangstelling in Europese erudiete kringen voor het Boeddhisme vastgesteld kon worden, dat de laatste tientallen jaren het Boeddhisme ook een breder, meer ‘middelbaar’ publiek bereikt en dat het Boeddhisme profijt trekt van de impasse waarin het Christendom zich sinds enige tijd bevindt. Nu het aantal leraren van westerse afkomst toeneemt, ontwikkelen veel Europese stichtingen en groepen een meer westerse vorm van Boeddhisme.

Talrijke overkoepelde nationale organisaties zoals de BUB in België, de BUN in Nederland en de overige Europese organisaties (verenigd in de EBU, Europese Boeddhistische Unie) willen een actieve, verantwoordelijke rol gaan spelen als gesprekspartners op nationaal maar ook en vooral op internationaal niveau.

De Europeaan die kennis maakt met een inhoudelijk volkomen nieuwe filosofie en die de Boeddha-Dharma ook tracht te beleven, ervaart beslist, zeker in een prille begin, een zekere sociale vereenzaming. In Europa is het Boeddhisme alleen voor moedige en spiritueel sterke mensen weggelegd.

De adept dient ook de keuzemogelijkheid te krijgen om vrij en ongedwongen een bepaalde boeddhistische stroming te kiezen, aangepast aan zijn spirituele mogelijkheden en behoeften. Maar dat kan hij alleen als hij vooraf voldoende inzicht verworven heeft in de essentie van de Leer.

Cijfers

Waarnemers en media spreken van 3 miljoen boeddhisten in Europa, een aantal dat moeilijk bevestigd kan worden. Wanneer, vanaf welk moment, wordt men precies boeddhist?

De belangrijkste gemeenschappen zijn gevestigd in Groot-Brittannië, Frankrijk, en, rekening houdend met het kleinere bevolkingscijfer, ook in Nederland (in 1998 een vijftigtal goed uitgebouwde en gevestigde groeperingen!).

Frankrijk zou 550 000 boeddhisten tellen. Te oordelen naar de belangstelling, gemeten aan de hand van bezoeken aan kloosters, het aantal studiegroepen en zelfs een vaste zendtijd tijdens de religieuze zondagochtenduitzendingen op één van de Franse tv-ketens, neemt het Boeddhisme in Frankrijk een vaste plaats in.

Ook in andere landen zoals Duitsland, Spanje, Italië, Griekenland (met veel tegenwerking van overheidswege via de gevestigde en aartsconservatieve orthodoxe machten), tot in Oost-Europa en Europees en Aziatisch Rusland (monnikengemeenschappen) worden belangrijke sangha’s aangetroffen.

In België spreekt men van tien tot twintigduizend (of meer) volgelingen of actieve belangstellenden, verspreid over de Tibetaanse scholen (onderricht gegeven door uitgeweken Tibetaanse lama’s), enkele Zen-centra en het Reine-Landboeddhisme (waartoe ook enkele gemeenschappen van een duizendtal Zuid-Oost-Aziatische families behoren.) Structureel zijn 11 groeperingen aangesloten bij de BUB, met een overige tiental (nog) niet aangesloten centra.

(In het volgend nummer: Krachtlijnen en Breekpunten van de Introductie van de Boeddha-Dharma in Europa.)

Ekō 83
Euroboeddhisme?

jikōji - 慈光寺

© 2007

info-at-jikoji.com
          home