De Betekenis van Ethiek en Praktijk in Jōdo Shinshū:
een kritisch en praktisch onderzoek vanuit Nikāya standpunt (1)

Shoyo Masako Taniguchi

Dit is een korte samenvatting van een artikel verschenen in ‘The Pure Land’ - New Series no. 16 - December 1999. De beschreven situatie is niet meteen toepasbaar op de Europese - maar het artikel is toch interessant, omdat het ons toelaat na te denken over onze interpretatie van de Leer van Boeddha/Shinran.

Ethiek

Sommige Japanse en Japans-Amerikaanse Jōdo-Shinshū geleerden zouden verkrampt vasthouden aan uitspraken als: ‘Ethiek is heel belangrijk, maar in Jōdo-Shinshū is er geen ethiek’. Spiritualiteit wordt in de Jōdo-Shinshū bovenaan geplaatst, en ‘ethiek’ komt slechts op de tweede plaats. Toch stelt men vast dat sanghaleden soms op pijnlijke wijze geconfronteerd worden met allerlei dilemma’s in hun leven, omdat werkelijkheid en doctrine niet aansluiten op elkaar…

Nu is de vraag maar, wat Jōdo-Shinshū geleerden bedoelen wanneer ze spreken over (niet)ethiek in het Shin-Boeddhisme? En wat bedoelt men als men spreekt over ‘ethiek’ in het ‘oude’ Boeddhisme? Gebruiken de Jodo- Shinshu geleerden de term ‘ethiek’ op dezelfde wijze als in de Pali Nikaya?

Immers, zo blijkt dat de term ‘śīla’ (als onderdeel van het Achtvoudig Pad) in de Nikāya niet ‘voorschrift’ betekent, maar wel ‘verfijning’ van handelen en spreken. De hoogste verfijning is dan Verlichting.

De Pāli Nikāya gebruikt het woord ‘sikkhāpada’ voor ‘voorschrift, richtlijn, trainingsmiddel’. ‘Sikkhāpada’ en ‘vinaya’ zijn feitelijk synoniemen, en betekenen oorspronkelijk de ‘factoren, de middelen om tot hoogste geluk te komen’(o.a. geleerdheid, training, discipline).

Ze schrijven voor hoe in zeer concrete situaties moet gehandeld worden. Deze verwarring in de termen was reeds rond het begin van onze jaartelling een ‘feit’. Ook bij de vertalingen uit het Sanskriet naar het Chinees is dezelfde vertaalverwarring overgenomen.

Maar śīla is dus geen sikkhāpada: men kan voorschriften (sikkhāpada) gebruiken om tot verfijning (śīla) te komen, maar men kan ook tot verfijning komen zonder voorschriften. De Boeddha Gautama en de eerste vijf Arahanten zijn daar een voorbeeld van. Śīla is het normale gezonde handelen, dat samengaat met prajña en samādhi. Niet het voorschrift is belangrijk, wel de śīla…

Als men over boeddhistische ethiek spreekt, spreekt men eigenlijk over śīla, dat hier dan begrepen wordt als een soteriologisch middel, geen doel op zich, noch als een waarde - oordeel, een moeten, een ‘inzicht in goed en kwaad’. Śīla gaat over heilzaam of onheilzaam handelen, met het oog op Verlichting.

Eigenlijk zou men kunnen zeggen dat er in Śīla (klassieke) ethiek is, maar in ethiek geen śīla…

Śīla wil beschrijvend zijn: net zoals de overheid de bevolking verwittigt voor de gevaren van het roken, zo verwittigde de Boeddha voor de gevaren van het verkeerde denken en handelen. In śīla is keuzemogelijkheid…Het ligt bij het individu om de raad op te volgen.

Śīla is (zelf)normatief, het leidt tot een geleidelijke bewustwording uitgaande van de persoon zélf: hij moet de waarde zélf vinden, door prajña en samādhi.

De pratītya samutpāda, als wetmatigheid van oorzaak en gevolg, is de kern van de leer van de Boeddha, en zou dat dus ook voor de Shinboeddhisten moeten zijn. Maar in het Shin-Boeddhisme wordt ethiek niet behandeld in het licht van de kennis van de pratītya samutpāda. Alfred Bloom verklaart in dit verband dat Shinran geen specifieke instructies gaf omtrent ethische kwesties. Zijn opvolgers echter, voelden tijdens het institutionaliseringproces de noodzaak een link te leggen tussen de religieuze en seculiere wereld, en keerden zich hiervoor tot de Confucianistische moraliteit, die echter niets met het Boeddhisme te maken heeft. De verfijning van śilā daarentegen behoort tot het hart van élk Boeddhisme, dus ook tot het Shin-Boeddhisme. Men zou kunnen stellen dat er geen klassieke notie van ethiek is in Jōdo-Shinshū, maar dat er toch ‘ethiek’ is in Jōdo-Shinshū.

(Wordt vervolgd)

Ekō 88
De Betekenis van Ethiek en Praktijk in Jōdo Shinshū: een kritisch en praktisch onderzoek vanuit Nikāya standpunt

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home