Wat Is Het Boeddhisme? (2)

Myōkai Rutger Franck

In het vorige nummer werd de veelomvattende betekenis van het begrip ‘boeddhisme’ verduidelijkt.  Vanaf dit nummer wordt aan de omvangrijke materie van de essentiële leerpunten van de Leer -die aan de basis liggen voor het onderricht van alle scholen en stromingen- ruime aandacht gewijd.

 

Op welke afstamming beroepen de scholen zich?

Op een bepaalde traditie (afstamming).  Zij steunen elk op een specifiek kritisch systeem, eigen aan de stroming en leggen bijgevolg diverse accenten: de ene beklemtoont het begrip ‘niet-zelf’ (Pali anattā), andere wijsheid (prajñā), discipline, leegheid (śunyatā), enz.  Zo beklemtoont het Shin-Boeddhisme hoofdzakelijk het aspect Wijsheid/Mededogen van het Boeddhaschap, het Pad dat naar de Verlichting leidt, belichaamd door de Ander-Kracht van het Boeddhaschap, Amida Boeddha.

 

Wat was het voorwerp van die diversificatie?

De historische diversificatie (met als hoogtepunten -2e - +5e e) was niet het gevolg van afsplitsingen qua fundamentele doctrinepunten (de Vier Edele Waarheden, het Ontstaan in Afhankelijkheid, de Vijf Componenten van de persoonlijkheid en de kenmerken van het bestaande) die door alle scholen gevolgd worden, dan wel van (al dan niet filosofische) bijvoegingen van niet expliciet door de Boeddha uitgesproken elementen.

 

Wat zijn vandaag de belangrijkste scholen?

-  Het theravāda (‘de Doctrine van de Ouderen’), hoofdzakelijk gevestigd in ZO-Azië, nu, als school, de enige overblijvende van de oorspronkelijke (achttien) ‘Oude Wijsheidsscholen’ (Conze, Humphreys…) van het ‘hīnayāna’.

- In het mahāyāna-boeddhisme - soms ook genoemd de Nieuwe Wijsheidsscholen, de Noordelijke Scholen, of ‘ noordelijk boeddhisme’ - zijn dat hoofdzakelijk:

- het vajrayāna (het zg. ‘Tibetaans boeddhisme’)
- de zenscholen en
- het Reine Landboeddhisme, waaronder de Jōdo-shinshū.

 

Waar is het mahāyāna vandaag levend?

In Tibet, Nepal, Sikkim, Bhutan, Vietnam, China, Mongolië, de voormalige Sovjet-Unie, Korea en Japan.

Beide stromingen (theravāda en mahāyāna) zijn nu ook stevig in het westen vastgeankerd.

 

Hoe ontstond de benaming ‘mahāyāna?

Deze naam ontstond geleidelijk vanaf de eerste eeuwen van deze tijdrekening toen het boeddhisme zich buiten Indië begon te verspreiden.

De naam mahāyāna (‘Grote Voertuig’) verwijst naar het universele en altruïstische karakter van het bodhisattva-ideaal. [3]

 

Onderwijst het mahāyāna de oorspronkelijke leer?

Ja, natuurlijk.

De Pali-canon bevat niet alle onderrichtingen van de Boeddha.  De theravāda-school heeft hoofdzakelijk dié -door mondelinge overlevering- bewaarde teksten gecanoniseerd [4] die overeenkomstig haar traditie en in haar doctrine van toepassing waren.

De mahāyāna-sutra’s -oorspronkelijke leringen van de Boeddha- zijn niet ontstaan in de mahāyāna-scholen maar bestonden al in de Oude Scholen. [5]

Deze teksten werden daar overigens volgens een verschillend criterium gegroepeerd, met name śrāvaka-pitaka en bodhisattva-pitaka.

 

Bestaat er nog een andere indeling?

Ja, het onderscheid tussen:

* het ‘Pad der Wijzen’, de weg van de ‘zelfkracht-praktijken’, het moeilijke pad van Nāgārjuna.

 in tegenstelling tot:

* het ‘Pad van de Ander-Kracht’, het ‘Makkelijke Pad’ van het Reine Land, de Leer die overeenstemt met de ware bedoeling van de Boeddha.

 

(Wordt vervolgd)

 

[3] Theravāda - volgelingen keuren de term ‘Klein Voertuig’ terecht af.  Zij wijzen er op dat ook de arhat, net zoals volgelingen in alle andere scholen, streeft naar het verwezenlijken van het Boeddhaschap.  Dit is een steekhoudend argument, aangezien het verwezenlijken van de Uiteindelijke Volkomen Verlichting ook de bevrijding van alle wezens uit het lijden impliceert.  Aan het Boeddhaschap een ander doel toekennen zou aan dit streven, de Verlichting en het Boeddhaschap een wel egocentrische motivering toeschrijven, wat inderdaad absurd en ondenkbaar is.  Men gebruike dus bij voorkeur de term theravāda.  

[4] Vanaf de -1e e., eindredactie 5e e. door Buddhaghosha.

[5] Drie van de oudste verzamelingen van mahāyāna-teksten, bv. de Prajñā-pāramitā, Avatamsaka en Ratnakūta, werden in de 1e e. in Zuid-Indië verzameld door de oude Mahāsanghika-school.

Ekō 91
Wat Is Het Boeddhisme?

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home