Crisis????

Wie de actualiteit ook maar een klein beetje volgt zal mij gelijk geven: het is crisis.

Ondanks de mooie woorden van de premier, ondanks het geruststellende gepalaver van diverse beursgoeroes, ondanks de bevredigende opkomst op het laatste autosalon…is het crisis. Sabena nu echt definitief failliet, elke dag bedrijven die sluiten en mensen op straat zetten, de omzet van de koopjesperiode met minstens 10 % gedaald… Hoe kun je dat anders dan ‘crisis’ noemen?

Toch blijf ik het raar vinden dat we altijd van crisis praten wanneer het over geld gaat, over economie en tewerkstelling. Crisis wordt zelden of nooit in gevoelsmatige termen uitgedrukt. Nochtans heerst er tegenwoordig wereldwijd evengoed een zeer ernstige crisis op het menselijke, ethische en emotionele vlak.

Sinds 11 september weten we allemaal zonder twijfel wie “de goede” en wie “de slechte” zijn. Zonder de minste kritiek aanvaarden we dat een gans volk wordt bedolven onder bommentapijten. Racisme steekt feller dan ooit de kop op, het “ieder voor zich” heeft nu echt een grond ter rechtvaardiging gekregen en in een poging tot zelfbescherming dreigen allerlei democratische waarden te worden ingeperkt.

De kranten berichten bijna dagelijks over ontstellende wreedheden tegenover kinderen en dieren. En het aanhoudend geknoei met voedsel is eigenlijk alleen maar het belangrijkste symptoom van een totale onverschilligheid wat betreft ‘de volksgezondheid’.

Ook dàt is crisis.

Wordt het niet hoog tijd dat we daar eens ernstig over gaan nadenken? Moeten we ons zwart/wit denken niet eventjes heel grondig onder de loep nemen?

En bij wie kunnen we daarvoor beter te rade gaan dan bij de Boeddha?

De Boeddha die reeds eeuwen geleden een diagnose stelde van al onze crisissen en kwaaltjes.

Wanneer we rond ons kijken, dan kun je niet anders dan beamen dat alle levensvormen gekenmerkt worden door lijden. En wanneer je gaat nadenken over wat je ziet, dan moet je wel toegeven dat de oorzaak van dat lijden altijd terug te brengen is tot onwetendheid. Dat begeerte, haat en verdwazing inderdaad drie vergiften zijn die de sereniteit in het leven grondig verstoren.

Maar de Boeddha leert ons meer dan dàt alleen. Hij is de grote Heelmeester die ons ook een efficiënte remedie voorstelt. Alleen moet je die willen zien en waarmaken in je leven.

Want wat voor nut heeft het dat we samenkomen om stilte te beoefenen en sutra’s te reciteren, als we ons beperken tot die éne dag per week? Wat voor zin heeft het jezelf boeddhist te noemen, als je die houding niet energiek doortrekt naar je leven buiten de tempel?

Wanneer we onszelf boeddhist durven te noemen, dan houdt dat in dat we nauwgezet het Achtvoudige Pad gaan bewandelen. Niet in theorie of met woorden alleen, maar echt beleefd in het dagelijkse leven. Dat betekent bijvoorbeeld dat we het juiste inzicht proberen te verwerven, de juiste aandacht en woordkeuze beoefenen, ook wanneer we aan het werk zijn, ook wanneer we ons ontspannen of naar het journaal kijken. Dat betekent dat we een zo juist mogelijk idee proberen te krijgen van de problemen en situaties in onze maatschappij. Dat we alle keuzes die we moeten maken – financieel, politiek, ethisch, opvoedkundig enzovoort – consequent benaderen vanuit de Leer van de Boeddha.

Wat de Boeddha ons leert, dat is de Weg van het Midden: weg van alle zwart/wit denken dat ons verhindert rustig en onbevooroordeeld in het leven te staan.

Het principe van “niet-twee”: niet ik of de ander, maar ik en de ander, niet verschillend maar gelijk, geen rivalen maar broeders, geen opponenten maar supplementen…

Wat de Boeddha ons leert, dat is de onderlinge verbondenheid van àlle wezens waarvan  niets of niemand, maar dan ook niemand!, wordt uitgesloten.

En centraal voor de onderlinge verbondenheid is de anattā-gedachte.

Ik weet het, “niet-zelf” is in het boeddhisme één van de moeilijkst verteerbare punten voor ons, Westerlingen. Maar misschien kun je het beter hanteren, kun je je ermee verzoenen  wanneer je het gewoon beschouwt als een handig middel om je aangeboren egoïsme om te buigen en de kracht die daarbij vrij komt op het welzijn van de anderen te richten.

Want dat allesoverheersende egoïsme is het grote lijden van onze samenleving.

Noch de politieke, noch de economische wereld zien dat probleem als prioritair agendapunt.

En ik denk dat we enkel vanuit de religie, zeker dan vanuit het boeddhisme, daar iets aan kunnen doen.  De Leer beleven zou een persoonlijke verandering moeten teweegbrengen. Het uiteindelijke doel is, dat we steeds onzelfzuchtiger worden. En dat zal zich onvermijdelijk uitdrukken in een grotere maatschappelijke betrokkenheid.

Hoe we dat doen, moet elk voor zich uitmaken, volgens eigen talenten en mogelijkheden. Maar wat voor ieder van ons telt is het volgende: wanneer je de Vierde Edele Waarheid goed verstaat, dan kan het niet zo moeilijk zijn om een concrete gedragscode te volgen. Het Edele Achtvoudige Pad is immers een weg van dagelijkse beleving die naar de opheffing van het lijden voert. Het leert ons te zien wat heilzaam en onheilzaam is en daar ook naar te handelen. Heel concreet kan dat bijvoorbeeld betekenen dat we in onze sociale contacten niet mee doen aan roddels of pesterijen, dat we politiek kiezen voor een partij die menselijkheid en ecologie belangrijk vindt, dat we enkel “schone kledij” kopen, dat we op financieel gebied onze hebzucht beheersen en ethisch gaan beleggen, enzovoort.

Kortom: dat we durven ingaan tegen die harde, uitbuitende consumptiemaatschappij waar we langs alle kanten door belaagd en verleid worden. Dat we de spirituele, religieuze waarden in ons leven een kans geven en doelbewust in alles wat we doen kiezen voor dàtgene wat heilzaam is.

En het resultaat? Eigenlijk mag dat geen directe rol spelen. Echte resultaten kun je toch maar op lange termijn juist inschatten en beoordelen. En daarvoor zijn onze kennis en inzichten te beperkt en ons leven hier en nu te kort…

Het belangrijkste is dat we onze eigen verantwoordelijkheid opnemen, vanuit een sterk en vreugdevol besef dat dit het beste is wat we als mens kunnen doen.

Naar het voorbeeld van Siddharta Śakyamuni diep getroffen worden door het lijden van de anderen en oplossingen aanbieden.

Naar het voorbeeld van Shinran je thuis voelen bij de verschoppelingen van onze maatschappij.

Naar het voorbeeld van Amida je armen spreiden zo wijd als de wereld zelf en aan ieder die het nodig heeft zeggen: “Kom maar, gewoon zoals je bent.”

Dat is een onconventionele benadering van het begrip “crisis”.

Dat is, waar iedereen zo’n behoefte aan heeft.

Dat is wijsheid en mededogen in de wereld  brengen.

Namu Amida Butsu.

Ekō 92

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home