Wat Is Het Boeddhisme? (3)

Myōkai Rutger Franck

In deze reeks bijdragen worden enkele essentiële leerpunten van de Leer gebracht, die aan de basis liggen voor het onderricht van alle scholen en stromingen.  Ook specifiek Shin-Boeddhistische leerpunten worden  behandeld.  Hiervoor werd -selectief- geput uit ‘272 Vragen en Antwoorden over het boeddhisme, ten behoeve van de shin-boeddhist’, van de hand van de auteur. 

 

Wat is de Middenweg?

De Boeddha noemde zijn Leer de Middenweg.

Deze Leer die hij onderwees is:

* het Pad dat leidt naar spiritueel inzicht en Wijsheid (de Vier Edele Waarheden),
* de Middenweg tussen de filosofische en religieuze stellingen van nihilisme (aangezien er niets blijvend te vernietigen valt) en eternalisme (aangezien nergens in het ‘zelf’ en elders een eeuwig levende ‘ziel’ te vinden is) (pañca-skandha)
* het principe van niet-dualisme, het vermijden - of opheffen - in de levenswandel en -wijze van alle tegenstellingen, uitersten, extremen die niet naar het  nirvāna leiden.

 

Wat is de Middenweg niet?

Geen doel op zichzelf, geen gedragscode noch een lijst van geboden en verboden.

 

Naar wat verwijst de ‘Middenweg’?

Naar het Edele Achtvoudige Pad, dat leidt naar spiritueel inzicht en Wijsheid.

 

Wat zijn de Vier Edele Waarheden?

(1) De vaststelling (van de symptomen) van het lijden [5] ,

(2) De oorzaken van het lijden,

(3) De opheffing (van de oorzaken) van het lijden,

(4) De weg (het pad) die voert naar de opheffing van het lijden.

 

Wat is het doel van de Vier Edele Waarheden?

De wezens bevrijden uit het lijdensbestaan en de Verlichting verwezenlijken.

 

Is er een oorzakelijk verband tussen de Vier Waarheden?

Ja, het zijn twee paren van oorzakelijke omstandigheden, oorzaak-en-gevolg:

 

Wat wordt hier bedoeld met ‘lijden’?

Alle vormen van existentieel lijden: het lijden onder pijn (duhkha-duhkhatā), onder verandering (viparinama-duhkhatā) en onder mentale conditioneringen, patronen, vormingen (samskāra-duhkhatā)

De Boeddha zei het zo:

‘Dit nu, monniken, is de edele waarheid van het lijden: geboorte is lijden, ziekte is lijden, dood is lijden; zorg, kommer, rampspoed, smart, verdriet en vertwijfeling, de vereniging met wat ons onaangenaam is en de scheiding van wat ons lief is, is lijden’ [7]

 

Wat zijn de oorzaken van het lijden?

Hierover zei de Boeddha:

‘Dit, o monniken [8] , is de edele waarheid van het ontstaan van het lijden: het is de dorst (begeerte) die steeds een nieuwe existentie zoekt, die met vreugde en hartstocht gepaard gaat, nu hier, dan daar behagen scheppend, namelijk de dorst naar zinnelijke lust, de bestaansdrift, de welzijnsdrift’.

Met andere woorden, de oorzaken van het lijden liggen in ons ‘zelf’ [9] .  (de pañca skandha - de vijf componenten van de persoonlijkheid)  Een boeddha is vrij van existentieel lijden. Hij of zij heeft een geesteshouding en levensvoering ontwikkeld die volledig vrij is van afkeer, verzet en ontkenning van de grote existentiële realiteiten. Hij/zij treedt ze onbevreesd tegemoet en heeft er zich mee verzoend.

 

Hoe wordt het lijden opgeheven?

Daarover zei de Boeddha:

‘Dit, o monniken, is de edele waarheid van de opheffing van het lijden: het is het volkomen opgeven, verwerpen, afleggen en verdrijven van deze dorst, hem geheel en al opheffen’.

 

En wat is dan de Weg die naar de opheffing voert?

De Boeddha verduidelijkt:

‘Dit, o monniken, is de edele waarheid van de weg die tot de opheffing van het lijden voert: het Edele Achtvoudige Pad, te weten: juist inzicht, juiste gezindheid, juiste woord, juiste daad, juist levensonderhoud, juiste inspanning, juiste achtzaamheid, juiste geestesconcentratie’.

 

Welke betekenis heeft het Achtvoudige Pad in de RL-doctrine?

In het Reine Landboeddhisme heeft het Edele Achtvoudige Pad een spirituele toepassing en is het een wijsheidsweg die zich vooral in de geest en het gemoed ontplooit.

In de Reine Landscholen wordt de studie en het beoefenen van de zes pāramitā’s  (samen met de Vijf Stelregels) benadrukt.

 

Wat zijn de ‘vijf componenten’?

Deze componenten (groeperingen, ‘aggregaten’ of  ‘verzamelingen van gehechtheid’) zijn een combinatie van altijd veranderende fysieke (lichamelijke), mentale (geestelijke) en psychische factoren (elementen, energieën) die ononderbroken en nauwgezet op elkaar reageren en samen als existentiële persoonlijkheid (als een ‘zelf’) ervaren worden [10] .

Opmerking: Deze componenten mogen niet verward worden met onze ‘vijf zintuigen’!

[5] De Boeddha onderwees eerst de waarheid van het lijden, vertrekkend van de ervaring die alle wezens hebben: enerzijds het lijden en anderzijds het streven naar niet-lijden, het ‘geluk’ en pas later zou hij aantonen welke de ultieme waarheid is van de realiteit waarin ze leven.

[6] De structuur van de Edele Waarheden wordt vaak vergeleken met de werkwijze van een goed arts die de pijn en de oorzaak ervan vaststelt, en vervolgens de remedie ervoor.

[7] De Boeddha zei over de aard van het lijden ook: ‘Hij die duhkha ziet [begrijpt], ziet ook het ontstaan van duhkha, de beëindiging van duhkha, en ook het pad dat leidt tot de beëindiging van duhkha.’

[8] Noteer dat de Boeddha zich hier tot de monniken richt.  Zie verder.

[9] Vandaar dat de oude wijsheid aanmaande tot zelfkennis (‘ken je zelf’)

[10] De existentiële persoonlijkheid is een wisselwerking van niet verder ontleedbare instabiele dharma’s van materie, geest en energieën. Elke toestand staat aan de oorsprong van een volgende volgens het proces van het pratitya-samutpāda. (Th. Stcherbatsky, The Central Conception of Buddhism and the Meaning of the word ‘Dharma’ - Calcutta, 1961, p.62)   Het ‘ik’ is slechts een afgeleid begrip van het geheugen en stelt slechts geregistreerde herinneringen voor, hetgeen een valse indruk van continuïteit schept. Het enige reële ego is dat van een gegeven moment, geconcen­treerd in de ogenblikkelijke ervaring, vergelijkbaar met de verschillende beelden van een film, waarbij elk beeld volgt op het voorgaande en het volgende aankondigt. De causale samenhang wordt evenwel nooit verbroken.

Ekō 92
Wat Is Het Boeddhisme?

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home