Het Edele Achtvoudige Pad (6)

José Pimienta

De achtste stap op het Edele Achtvoudige Pad is de juiste concentratie.

De juiste concentratie vinden we in de meditatieve verzonkenheid waar de Boeddha het in zijn redevoeringen steeds weer over heeft, als de weg en het middel, maar niet als het doel.

Het kan beschreven worden als een aangename plek om te vertoeven, een aangename manier van leven en om inzicht te verwerven. Maar raakt men eraan gehecht, dan is het een gehechtheid zoals zoveel andere.

De juiste concentratie heeft alle andere onderdelen van het Edele Achtvoudige Pad nodig als basis. Daarom wordt deze ook pas als laatste genoemd.

De juiste zienswijze staat aan het begin omdat er zonder dat niets gebeurt. De juiste concentratie staat aan het einde omdat hiervoor alle andere factoren nodig zijn en omdat zij het middel is om een scherp en diep inzicht te verkrijgen.

Gewoonlijk worden de meditatietechnieken in twee hoofdvormen ingedeeld:

1.      het stillen van de geest (śamatha)

2.      het diepere inzicht (vipaśyanā).

Wanneer de juiste concentratie resultaat heeft, en men een welbewuste poging heeft gedaan inzicht te verkrijgen, ontstaat de juiste zienswijze. Dat is dan de juiste zienswijze van het zelf, namelijk het niet-zelf.

Het niet-zelf kunnen we niet vinden. We kunnen niet vinden wat er niet is. Daarom kunnen we alleen maar datgene onderzoeken wat we menen dat zelf is.

We denken dat lichaam, gevoel, perceptie, mentale patronen en ons zintuiglijke bewustzijn zelf is.

Maar alles waarvan wij denken dat het IK is, moeten we onderzoeken. Pas als we dat IK volledig in de hand hebben, er meester over zijn en volledig hebben gezien, zullen we het kunnen loslaten.

Dus dat IK moeten we onderzoeken.

‘Wat is dit lichaam? Ben ik dat, is dat van mij? Zeggen we straks ook dat dit mijn lijk is? Zijn deze gevoelens echt van mij? Vanwaar komen die gevoelens? Wat zijn hun oorzaken? Waarom krijg ik gevoelens of gedachten die ik niet wil? Wie zorgt daarvoor? Wie wordt ongelukkig? Wie is die ik? Was die ik gisteren of vandaag of morgen? Zal die ik van vandaag morgen nog dezelfde zijn?’

Probeer uit te vinden waar die ik is en wie die ik is, en als je het eindelijk gevonden hebt, kun je het drogbeeld loslaten.

Het onderzoek naar het niet-zelf moet beginnen met het onderzoek naar het zelf.

Concentratie is belangrijk omdat op het moment dat de geest volledig geconcentreerd is, er helemaal geen gedachte is over: 

‘ik ben, ik kan, ik zal zijn, ik wil, ik wil niet, ik voel, ik ga dit doen, ik ga dat doen, dit is van mij, en dat is ook van mij, enz.’

Zolang we geen concentratie noch opmerkzaamheid geoefend hebben, zal het ego in zichzelf blijven geloven.
Met opmerkzaamheid en concentratie verandert dat.

Het onderzoeken van ons zelf of IK moet gebeuren alsof we in een spiegel naar ons eigen gezicht kijken, oprecht, moedig, zeer opmerkzaam, geconcentreerd.

Het is geen houding van kritiek of het onderscheiden van juist en verkeerd, of goed en slecht, het is louter observeren, bekijken, onderzoeken.

Oplettendheid of concentratie betekent niet dat je bewust moet denken: ik doe dit, of ik doe dat, of ik mediteer. Neen, integendeel. Het moment dat je denkt: ik doe nu dit of dat, word je zelfbewust en dan leef je niet meer in de handeling in het heden, maar je leeft in de idee IK BEN, IK DOE.

Wanneer je je geest observeert en de ware aard ervan ziet, ben je niet langer meer betrokken bij diens emoties, gevoelens en toestanden. Je raakt onthecht en vrij.

Nu kunnen we ons ook nog concentreren of mediteren op ethische, spirituele en intellectuele onderwerpen.  Al ons lezen en studeren, onze discussies, gesprekken en overwegingen vallen onder deze meditatie.

Wij kunnen ook mediteren op:

·        De vijf hindernissen, te weten:
zinnelijke begeerten;
kwaadwilligheid, haat, woede; 
gevoelloosheid, luiheid, laksheid; 
rusteloosheid, bezorgdheid; 
sceptische twijfel.

·        De vergankelijkheid van het leven en van alle dingen.

We kunnen ons verder concentreren op de Vier Edele Waarheden.

Wij kunnen sutra's lezen, citaten van leraars onderzoeken, gesprekken voeren, onderricht volgen, enzovoort.

Naast deze zijn er nog vele andere onderwerpen voor meditatie, bijvoorbeeld:

* het laten uitstromen van onbeperkte, universele liefde en goede wil naar alle levende wezens, zonder onderscheid des persoons,
* mededogen voor alle levende wezens die lijden, problemen hebben of in nood zijn,
* zich verheugen over het succes, de welvaart en het geluk van       anderen,
* gelijkmoedigheid ten opzichte van de wisselvalligheden van het leven.

Deze laatste worden de vier hoogste bewustzijnsstaten genoemd.

Namu Amida Butsu. 

Alle mensen - mannen, vrouwen,
van hoge of lage komaf -
zijn in het uitspreken van de naam van Amida,
niet beperkt
tot lopen, staan, zitten of knielen,
noch tot tijd, plaats, of omstandigheden.

(Shinran Shonin, Koso-Wasan 94.)

Het Achtvoudige Pad geldt voor élke boeddhist - ook voor de shinboeddhist, want ‘het heeft de functie de mens op te wekken tot het besef dat hij moet zoeken en streven’ (Peel in Ekō 46).  Wél is het zo dat voor een shinboeddhist  zelfkracht - praktijken niet het middel zijn om Verlichting te realiseren - in tegenstelling tot andere vormen van boeddhisme.  Zelfkracht - praktijken kunnen wel het pad effenen voor Ander-Kracht die de échte praktijk doet in ons.

Ekō 93
Het Edele Achtvoudige Pad

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home