Wat Is Het Boeddhisme? (4)

Myōkai Rutger Franck

In deze reeks  worden enkele essentiële leerpunten van de Leer gebracht, die aan de basis liggen voor het onderricht van alle scholen en stromingen.  Ook specifiek Shinboeddhistische leerpunten worden behandeld.  Hiervoor werd selectief- geput uit ‘272 Vragen en Antwoorden over het boeddhisme, ten behoeve van de shinboeddhist’ van de hand van de auteur.

De vijf componenten van de persoonlijkheid (pañca-skandha)

Welke zijn die vijf componenten?

De verzameling van...

1 vorm, lichamelijkheid, materie rūpa-skandha
2 gewaarwordingen (het gevoel) vedanā-skandha
3 begripsvorming samjñā-skandha
4 wilsdenken (de mentale, volitionele activiteit) samskāra-skandha
5 ‘bewustzijn’ (de geest) vijñāna-skandha

 

Wat zijn de kenmerken van de vijf componenten?

Aangezien de vijf componenten betrekking hebben op een samengestelde (samskāra) bestaansvorm, zijn zij veranderlijk (anityā), door lijden getekend (door begeerte, gehechtheden...), zelfloos (anātman) en leeg (śūnya).

 

Wat omvat de 1ste component (van vorm, lichamelijkheid)?

De gewaarwording van wat we als vorm en lichamelijkheid (rūpa) ervaren:

(1) de traditionele vier grote elementen [6] : vastheid, vloeibaarheid, warmte en beweging en de ‘afgeleiden’ ervan, o.a.

(2) de vijf organische zintuigen [7]   met hun daarmee overeenstemmende objecten (vorm, klank, geur, smaak, tastbare dingen én sommige  dingen [dharma’s] in de sfeer van de bewustzijnsobjecten) en de seksuele kenmerken.

 

Wat omvat de 2de component (gewaarwordingen)?

Al onze zintuiglijke (fysieke en mentale) gevoelens die we ervaren als ‘aangenaam’, ‘onaangenaam’ of ‘neutraal’, en die veroorzaakt worden door het contact van onze fysieke of mentale organen met de uiterlijke wereld [8] .

 

Wat omvat de 3de component (begripsvorming)?

De waarneming (beeld- of conceptvorming) die, net als de gevoelens, ontstaat door het contact van de zes zintuigen met de uiterlijke wereld, waardoor we de dingen onderscheiden en ‘herkennen’.

 

Wat is de 4de component (wilsdenken)?

De mentale activiteit (goede en slechte), ontstaat door de werkzaamheid van de geest. Wat algemeen bekend staat als karma [9] valt hier ook onder. Net als de gewaarwordingen en begripsvorming bestaat deze component uit de zes innerlijke vermogens en de overeenkomstige zes (fysieke en mentale) objecten van de buitenwereld.

Opmerking: gewaarwording (2de component) en begripsvorming (3e component.) zijn geen wilshandelingen en brengen geen karmische effecten voort.

(wordt vervolgd)

[6] Mahā-bhūtāni, het waargenomen bestaande, de vier natuurelementen uit de oudheid.

[7] Het Indische denken en de boeddhistische filosofie erkennen zes zintuigen: de vijf zintuiglijke organen en mano-vijñāna, het gedachtenbewustzijn.

[8] Hierdoor ontstaan 18 vormen van gewaarwording: de drie soorten in elk van de zes zintuigen.   De gewaarwording wordt beïnvloed door (één van) de ‘Drie Vergiften’ (kleśa) 

[9] Karma wordt in het volgende nummer van Ekō verder behandeld.

Ekō 93
Wat Is Het Boeddhisme?

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home