Wat Is Het Boeddhisme? (7)

Myōkai R. Franck

In deze reeks worden enkele essentiële leerpunten van de Leer gebracht, die aan de basis liggen voor het onderricht van alle scholen en stromingen.  Ook shinboeddhistische leerpunten worden behandeld.  Hiervoor werd selectief geput uit ‘272 Vragen en Antwoorden over het Boeddhisme, ten behoeve van de Shin-boeddhist’ van de hand van de auteur.

 

Het Ontstaan in Afhankelijkheid (pratītya-samutpāda)

Wat verduidelijkt de keten van ‘Ontstaan in Afhankelijkheid’?

De pratītya-samutpāda verklaart het wordingsproces (het voortdurend worden) en het lijden in de psycho-fysische samsarische sfeer/cyclus van de ‘pañca-skandha.’

De keten is bijgevolg een oorzakelijkheidsketen die de conditionerende omstandigheden in het wordingsproces en het lijden beschrijft. Hij verklaart de onderlinge afhankelijkheid en het proces van oorzakelijkheden[9] van alle (psycho-fysische) fenomenen.

Anders uitgedrukt:

niets kan óntstaan (of: ‘geboren worden’) of béstaan in absolute onafhankelijkheid: alles is door voorwaarden bepaald, relatief en onderling afhankelijk.

Dit onderricht vormt, samen met de Vier Edele Waarheden, de basis van de Leer. Van alle leringen die de Boeddha ons heeft gegeven is de causale keten de meest betekenisvolle.

 

Wat zijn de schakels van dit Ontstaan in Afhankelijkheid?

De causale keten bestaat uit 12 schakels (nidāna’s):

1   onwetendheid (waan, zelfbegoocheling)
(conditioneert, schept de voorwaarde voor...)
avidyā
2   karmische wilsdaden samskāra
    ---------------------  
3   bewustzijn vijñāna
4   psychische en fysische factoren nāma-rūpa
5   de 6 zintuigen (zintuiglijke functies) sad-ayātana
6   waarneming sparśa
7   gewaarwording (gevoel) vedanā
8   dorst (ik-verlangen) trishnā
9   gehechtheid upādāna
10   wording bhava

 

 

---------------------

 

11

 

geboorte

jati

12

 

ouderdom en dood

jarā-marana

 

Hoe ‘werkt’ deze causale keten?

Elk van de 12 schakels (nidāna’s, ‘oorzakelijkheden’) is beurtelings ‘geconditioneerd’ (door de voorgaande) en werkt ook ‘conditionerend’ (als voorwaarde) voor de volgende.

* schakels 1 en 2 duiden op omstandigheden in een vorige bestaansvorm;
* schakels 11 en 12 verwijzen naar het gevolg van een nieuwe geboorte;
* schakels 1 t.e.m. 10 zijn onderling afhankelijk en werken gelijktijdig op elkaar in tot zij geboorte als gevolg hebben;
* schakels 2 en 10 zijn hebben betrekking op karma;
* schakels 1, 8 en 9 zijn ‘kleśa’s.’

Verleden oorzakelijkheden conditioneren het heden, d.i. scheppen de conditionerende omstandigheden, de bijoorzaken (hetu-pratītya), en zijn geen noodzakende directe determinerende grondoorzaken (karma-hetu).

Huidige oorzakelijkheden, samen met verleden oorzaken, conditioneren toekomstige condities.

De huidige oorzakelijkheden zijn gevolgen van het verleden en worden op hun beurt de oorzaak voor toekomstige omstandigheden. (cfr. de werking van karma)

Aangezien het boeddhisme geen ‘eerste oorzaak’ erkent mag de keten bijgevolg niet strikt lineair geïnterpreteerd worden om een ‘begin’(van een bestaansvorm) aan te duiden of om een biologisch evolutiebeeld te verklaren!

Wanneer we de keten in omgekeerde volgorde nemen, wordt het fenomeen van het lijden beëindigd:

door het opheffen van onwetendheid stoppen de wilshandelingen (karmische vormingen: het ontstaan van karma), door het opheffen van de wilshandelingen, stopt het bewustzijn, enz.

 

Wat wordt bedoeld met ‘onwetendheid’?

Onwetendheid, of beter geestelijke onwetendheid, begoocheling, verblinding, waan, eigen aan het menselijk denken, is de grote denkfout waardoor we alles (en zeker onszelf!) herleiden tot een ’ikheid.’

Anders uitgedrukt, geestelijke onwetendheid is: een onjuist begrip, een verkeerde, ongegronde mening hebben over iets, dat men ten onrechte meent waar of werkelijk te zijn.

 

Wat zijn de karmische wilsdaden (samskāra)?

Verwijzen hier naar de heilzame en onheilzame volitionele (karmische) handelingen die wedergeboorte tot gevolg hebben.

 

Wat wordt bedoeld met ‘dorst’?

De begeerte, het hunkeren naar bestaan, wording, met de versterkte vorm van gehechtheid, zintuiglijke genoegens, rijkdom en macht.

[9] (Hetu)pratītya , de conditionerende omstandigheden, bijoorzaken, en geenszins (karma-)hetu, noodzakende directe determinerende grondoorzaken of hoofdoorzaken.

Ekō 96
Wat Is Het Boeddhisme?

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home