Issa, Een Mens Van Nembutsu

Kobayashi Yataro, de latere Issa, werd op 15 juni 1763 geboren als eerste zoon in een boerengezin te Shinano. Toen hij drie jaar was, stierf zijn moeder.

Zijn grootmoeder voedt hem verder op maar na vijf jaar huwt zijn vader opnieuw en wanneer ook uit dat tweede huwelijk een zoon wordt geboren, is dat de aanzet voor een zeer bittere relatie tussen Issa, zijn stiefmoeder en zijn halfbroer, en dit tot het einde toe.

Wanneer hij 14 jaar is, stuurt zijn vader hem als leerjongen naar Edo, het huidige Tokyo.

En daar komt hij in contact met de dichtkunst.

Hij krijgt er een opleiding onder verschillende meesters en wordt professioneel haikudichter.

Later wordt hij zelfs voor een tijdje hoofd van de Katsushika (dichters)School, maar dat duurt niet lang want Issa wordt blijkbaar niet gewaardeerd omwille van zijn onverzorgde voorkomen en zijn onconventionele gedrag.

Tegen zijn dertigste jaar is Issa in literaire kringen bekend als haikumeester, maar een echte ‘leading poet’ is hij niet.

Zijn leven, dat zo’n ongelijke wending nam door de vroege dood van zijn moeder, blijft ook verder moeilijk verlopen. Wanneer hij bijna 40 jaar is, gaat hij terug naar het ouderlijke huis om zijn vader te verzorgen die stervende is. Van die periode, die iets langer dan een maand duurt, houdt hij een ontroerend dagboek bij. En wanneer zijn vader begraven is, escaleert de verwachte strijd om de erfenis. Pas wanneer Issa  51 wordt zijn die problemen uiteindelijk opgelost en is hij vrij om te huwen en zelf een gezin te stichten.

Nu heeft hij geen geldnood meer, als middenklasse landbouwer en haikudichter kan hij best in het onderhoud van vrouw en kinderen voorzien.

Het jaar dat volgt is het gelukkigste van heel zijn leven: Issa huwt en er wordt een zoontje geboren. Maar dat sterft in zijn eerste levensjaar en ook het dochtertje dat daarna geboren wordt sterft het jaar daarop.

Wanneer een tweede zoontje wordt geboren noemt Issa hem Ishitaro, wat betekent: Stenen Jongen. Alsof hij het kind wil bezweren sterk en onsterfelijk te zijn.

Maar ook Ishitaro sterft na een jaar.  Een derde zoontje wordt Kanesaburo genoemd: Gouden Derde Jongen.

Maar Issa kan van de goden geen medelijden afdwingen en ook Kanesaburo sterft, kort na zijn moeder.

Issa gaat een tweede en een derde huwelijk aan. Hij is ondertussen 65 jaar.

Wanneer een grote brand het ganse dorp vernielt en Issa verkouden en ziek thuiskomt van een bezoek aan zijn haikuleerlingen, moet hij onderdak zoeken in een vochtige en tochtige schuur. Daar sterft hij na een ziekbed dat twee weken heeft geduurd.

Issa heeft nooit geweten dat zijn laatste vrouw zwanger was.

Ze krijgt enkele maanden later een dochtertje dat wél opgroeit en van wie de nakomelingen nu nog in hetzelfde dorp leven…

* * *

Issa heeft zo’n 20 000 haiku’s nagelaten en daarnaast nog enkele prozawerken, zoals ‘De lente van mijn leven’, verschillende reisverhalen en het ‘Dagboek van mijn vaders dood’. In vergelijking met Buson of Basho wordt Issa altijd gekwalificeerd als een ‘mindere dichter’. Want hij schrijft niet klassiek, voldoet niet echt aan de zware vormvereisten die de haikukunst bepalen (en beperken?). Issa brengt immers totaal nieuwe elementen aan: het gewone dagelijkse leven en ook Issa zelf!

En wat verder niet te vinden is bij die ‘grote namen’, spreekt uit al zijn haiku’s: de nederigheid, de menselijkheid, de humor die soms wat satire wordt en het familiegevoel.

Ook zijn affectie voor kleine dieren, insecten en eigenlijk alle tere en kwetsbare wezentjes, is typisch Issa:

Kom maar, klein musje,
jij hebt ook geen moeder meer,
spelen wij samen?

Soms wordt zijn dichtkunst ‘sentimenteel’ genoemd, volgens mij volledig onterecht!

Zijn haiku’s zijn echte gedichten: een ‘verdichting’ van de realiteit, maar die toch de oorspronkelijke emotie uitdrukt. Ze kunnen je dan ook diep ontroeren.

Veel meer dan dat je onder de indruk bent van een mooie frase, een knap gevonden beeld of de kunstigheid van de  5 – 7 – 5  structuur, grijpen de haiku’s van Issa je naar de keel door het ongekunstelde meesterschap waarmee hij in zeventien lettergrepen een hele gevoelswereld, een gans leven kan vatten.

Zo schrijft hij bij de dood van één van zijn kinderen:

Het leven is dauw,
het leven is één dauwdrup,
maar toch weer, altijd.

Dat is veel meer dan alleen maar sentiment.

Dat is de pure, zuivere en onverdoezelde uitdrukking van een echt mensenleven dat met volle teugen wordt geleefd. Waarin er plaats is voor schoonheid, liefde en vreugde en onvermijdelijk ook voor verdriet, heimwee en berusting.

Issa was van thuis uit opgevoed in het Reine Land boeddhisme en heeft die strekking zijn ganse verdere leven gevolgd. Maar wat hij beleefde was een zeer vrije interpretatie van de traditie: dogmatisme of kwezelarij was niet aan hem besteed.

Toch was hij een trouw boeddhist, die elke morgen de Nembutsu reciteerde voor zijn huisaltaar. En die natuurlijke spiritualiteit, dat warme religieuze gevoel waarvan zijn ganse leven doortrokken was, vinden we terug in zijn haiku’s en in het ‘Dagboek van mijn vaders dood’. Het is prachtig om zien hoe daar alle grote boeddhistische thema’s aan bod komen: het lijden, de veranderlijkheid, het mededogen, de onderlinge afhankelijkheid, de eerbied voor alle levende wezens, … maar ook de dankbaarheid, de overgave en het loslaten.

Ik geloof niet dat de gedichten van Issa bedoeld zijn om op een regenachtige dag in een knusse zetel te ‘savoureren’. Het is geen mooischrijverij die Issa bedreef.

Zijn haiku’s zijn even zoveel getuigenissen van een leven waarin de Eerste Edele Waarheid ten volle werd geïllustreerd.

Maar een leven ook dat geïnspireerd en gedragen werd door het Reine Land boeddhisme.

In alle omstandigheden voelde Issa zich omarmd door Boeddha’s mededogen.

Hij was, zoals Shinran het zo mooi noemt, een “mens van Nembutsu”.

Totaal niets heb ik,
maar deze grote vrede,
en deze koelte…

Namu Amida Butsu                                                    

(Bronnen: The Pure Land – Journal of Pure Land Buddhism – december 1984 - December 1988)

Ekō 97

jikōji - 慈光寺

© 2003

info-at-jikoji.com

          home