Geweld En De Leer Van De Boeddha (2)

Martine Strubbe

Sterkte en Zwakte van het Boeddhisme

Sulak Sivaraksa bespreekt in zijn boek ‘Zaden van Vrede’ het probleem van ‘geweld’ en het boeddhisme.

De sterkte van het boeddhisme is duidelijk: de leer roept op tot vrede. Monniken worden in sommige Aziatische landen ingezet om conflicten met de overheid te bemiddelen.

Anderzijds is het zo dat het boeddhisme verdwijnt daar waar er repressie is. Hij verwijst naar verschillende voorbeelden in Azie.

- Sri Lanka, waar monniken het boeddhisme (dat verdwenen was door een lange periode van vreemde overheersing en christelijke kolonisatie) terug moesten invoeren.

- In India is het boeddhisme door een groot aantal factoren verdwenen. De laatste decennia ziet men een heropleving van het boeddhisme in India (kastelozen, Tibetaanse vluchtelingen.)

Daar het boeddhisme geen geweld gebruikt in de weerstand tegen repressie, verdwijnt het ook gemakkelijk…

Thich Nhat Hanh stelt: als er moet gekozen worden tussen vrede en het behoud van de Leer, dan is het duidelijk: de vrede is het belangrijkste, de Leer kan later altijd terug keren…(de Saddharma is altijd aanwezig…)

Sulak Sivaraksa haalt de anekdote aan van Dean Inge van de St. Paul’s Cathedral in Londen, die ooit gezegd zou hebben: ‘Indien de Christenen zo vredelievend waren geweest als de boeddhisten, dan zouden zonder twijfel de erfenissen van Griekenland, Rome en Palestina uiteindelijk totaal zijn uitgeroeid.’

Maar boeddhisten kiezen dus altijd voor de vrede, ook als hun religie daardoor verdwijnt. ‘Er is geen groter geluk dan vrede’ zegt de Boeddha.

 

Fundamentalisme – is dit mogelijk in het boeddhisme?

Fundamentalisme wordt hier begrepen als het letterlijk navolgen van een aantal basisprincipes. In monotheïstische religies heeft men de heilige teksten, die het woord van God zijn. De manier waarop men deze teksten benadert is van cruciaal belang. Als deze kunnen gezien worden als een verzameling van metaforen om met het heilige om te gaan, dan kan de boodschap goed begrepen worden. Indien men kiest voor een letterlijke interpretatie – als feiten - dan kan men zich geroepen voelen om ten oorlog te trekken omwille van het woord van God.

* In het boeddhisme wordt geen Godsconcept gebruikt om het lijden te verklaren. Er is dan ook geen ‘woord van God’. De boeddhistische teksten zijn uitgesproken door mensen in de relatieve sfeer van tijd en ruimte, en zijn verwoordingen van inzichten die ze tijdens ‘samadhi’ hebben ervaren.

· Het Kālāma Sutta stelt heel duidelijk dat de teksten en predikingen met een gezonde dosis kritische zin moeten benaderd worden, en alleen na zelfonderzoek kunnen beaamd en aanvaard worden.

 

Is de mens van nature vredelievend?

* De boeddhisten menen van wel. De impulsen en ‘blinde driften’ en ik-berekeningen zijn niet natuurlijk, maar karmische verworvenheden ontstaan uit haat, begeerte en begoocheling. Dat leidt tot conflicten. Conflicten zijn van de mens. Conflict is niet altijd te vermijden; er zullen altijd conflicten zijn: er zijn zoveel uiteenlopende meningen en behoeften, dat het onvermijdelijk is dat deze geconfronteerd worden met elkaar. Maar hoe op een conflict gereageerd wordt, is een keuze van de mens. Op een conflict reageren met geweld, leidt de aandacht af van het conflict zélf. Het is dus belangrijk gewelddadige reacties te vermijden, anders wordt inzicht in een mogelijke oplossing uitgesteld.

 * Het Avatamsaka Sutra, en de filosofische uitwerkingen in de Hua- Yen school leren ons dat alle fenomenen met, en door en voor en in elkaar bestaan, zonder elkaar te hinderen. Alles mag er zijn. Alles is nodig om elk afzonderlijk fenomeen te kunnen laten bestaan. Elk fenomeen kan slechts bestaan omdat al het overige bestaat. Dat is de uiterste consequentie van de onderlinge afhankelijkheid, die leegheid is.

* De verklaring van Sevilla die in 1986 werd opgesteld, bevestigt op basis van wetenschappelijke inzichten dat gewelddadig gedrag niet in de menselijke natuur is geprogrammeerd…

 

Wat kunnen wij doen?

* Geweld lost het conflict niet op. Het betekent altijd: ‘ik ben beter, ik heb meer gelijk, of meer recht dan de andere…’ Dat is de fundamentele denkfout waar de Boeddha over sprak. De juiste houding is te erkennen dat beide partijen redenen hebben voor hun opinie, en dat ze dezelfde basis hebben: een verlangen naar vrede en harmonie. In eerste en laatste instantie moet men zich onthouden van reactie op de uitwendige en inwendige gebeurtenissen, en de bewegingen van het gemoed volgen. Door de juiste aandacht oefent men zich in het leren inzien van anattā, en begint men de onderlinge verbondenheid te ervaren en te beseffen dat alle wezens boeddhanatuur hebben. Voor shinboeddhisten is het vertrouwen in de Ander-Kracht de cruciale factor tot geweldloosheid, omdat het een grote gevoeligheid en dankbaarheid voor de onderlinge samenhang teweegbrengt.

* Ook is het verkeerd om kwaad te zijn op mensen die oorlog willen. Men moet veeleer leren hun redenen te begrijpen, proberen de Leer en gevoelens van vrede bij te brengen.

Dat is wijsheid/mededogen: ‘Geen zijde kiezen is beide zijden kiezen’ (David R. Loy)

Om te eindigen volgt hier het antwoord van Shitoku A. Peel op de vraag ‘Wat doen met en/of tegen geweld?’

“In de eerste plaats, afstand houden tegenover om het even welke absolute uitspraak of emotionele instelling, zowel op het collectieve als op het individuele vlak.

Voorts: beseffen dat al onze heilzame of onheilzame handelingen die plaats hebben binnen wat we de ‘lijdenswereld’ benoemen, zich voordoen vanuit de drie vergiften, begeerte, aversie en verdwazing.

Daarom moet hij die boeddhistisch wil denken/voelen/ervaren, alle belevenissen en gebeurtenissen trachten te beschouwen vanuit een boeddhistische instelling, die uitgaat van de Vier Goddelijke Verblijfstoestanden (brahmavihara), maar voornamelijk (want existentieel…) vanuit welwillendheid en mededogen (maitri – karunā), zij het ook zonder illusies te vormen of te hebben over ‘eigen’ welwillendheid of ‘eigen’ mededogen…

Maar wel met volle vertrouwen in Amida Boeddha’s Voortijdelijke Gelofte. Want daarmee is alles mogelijk. Namu Amida Butsu. »

Bronnen:

-          De Leer van de Boeddha;
-          Magazine van het Forum voor Vredesactie – nr. 220 – mei-juni 2003.
-          Tricycle, the Buddhist Review: Peace, how realistic is it? Summer 2003.
-          Dhammapada
-          Jatakamala
-          Sulak Sivaraksa: Zaden van Vrede – Uitgeverij Asoka.
-          Lezing ‘Het Boeddhisme en Oorlog en Geweld’ door Sh. A. Peel, 4 december 1998.
Verklaring van Sevilla over Geweld

Door de UNESCO werd in 1986 een internationaal wetenschappelijk team samengesteld om te onderzoeken of geweld onlosmakelijk verbonden is met de menselijke natuur. Alle relevante disciplines, zoals diergedraggeneeskunde, psychologie, hersenonderzoek, erfelijkheidsleer en antropologie, waren hierbij betrokken. De bevindingen van het onderzoeksteam zijn neergelegd in de ‘Verklaring van Sevilla over Geweld’. Op basis van nauwgezet wetenschappelijk bewijsmateriaal weerlegt de Verklaring van Sevilla de opvatting dat geweld inherent is aan de menselijke natuur, onder meer op basis van de volgende conclusies:

-         “Van onze dierlijke voorlopers hebben we geen aanleg geërfd welke ons tot het voeren van oorlog brengt;

-         Oorlogvoering, of elk ander gewelddadig gedrag, is niet erfelijk in onze natuur geprogrammeerd;

-         In de loop van de menselijke evolutie heeft er geen bepaalde selectie plaatsgevonden voor agressief gedrag dan voor ander gedrag;

-         Het geweld zit niet in de menselijke hersenen. Hoe we handelen komt voort uit hoe we geconditioneerd en gesocialiseerd zijn. Er is niets in onze neurofysiologie (de levensfuncties van het zenuwstelsel) dat ons dwingt om gewelddadig te handelen;

-         Oorlogen worden niet veroorzaakt door ons instinct of door welke afzonderlijke beweegreden dan ook;

-         Dezelfde soort die de oorlog heeft uitgevonden bezit ook het vermogen om de vrede uit te vinden. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij ieder van ons.”

Ekō 101

Geweld En De Leer Van De Boeddha

jikōji - 慈光寺

© 2004

info-at-jikoji.com

          home