Filosofie En Mystiek Van De Jōdo-Shinshū (20)

Dit is het laatste deel van een reeks bijdragen gebaseerd op thema’s die in het boek ‘Filosofie en Mystiek van de Jōdo-Shinshū’ door Sh. A. Peel [1] worden belicht. Er werd zoveel mogelijk gestreefd bij de oorspronkelijke verwoording van de auteur te blijven. Onduidelijkheden zijn in eerste instantie te wijten aan de bewerker (MS)

Shinjitsu: de Ware Werkelijkheid

Dit samengestelde woord (‘shin’ en ‘jitsu’) wordt zowel als zelfstandig naamwoord én als bijvoeglijk naamwoord gebruikt. Het betekent letterlijk de ‘ware werkelijkheid’. Shinran heeft altijd heel nadrukkelijk gehamerd op deze term.

Maar wat is Waarheid? Wat is Werkelijkheid?

Wij vinden het gewoonweg normaal dat ‘waarheid’ en ‘werkelijkheid’ elkaar volkomen dekken, zij het ook met lichtjes verschillende connotaties en kleuringen.

De boeddhistische filosofische traditie biedt ons een reeks verwijzingen aan om deze term beter te leren begrijpen.

* Zeker Nagarjuna helpt ons een eind op weg met zijn tweevoudige waarheidsstructuur: een relatieve waarheid en dan de absolute waarheid die niet langs cognitieve, wél langs meditatieve weg kenbaar wordt, maar onuitspreekbaar blijft zolang we in het conceptuele denken en spreken vertoeven.

* Asanga en Vasubandhu reiken ons een andere helpende hand met hun visie op de Drie Boeddhalichamen: het Lichaam van de Leer is de absolute, ware natuur van het Boeddhaschap; deze Ware Natuur is de Ene Werkelijkheid (ichi-jitsu) en die Ene Werkelijkheid is de zoheid (Sk. tathatā, J. shin-nyō).

* T’anluan ziet in die ‘ware Dharmakaya’ twee modaliteiten: het ‘statische’ aspect in zijn absolute wezenheid, zijn zichzelf-zijn-heid, met daarnaast het ‘dynamische’ aspect, de dynamiek van het Grote Mededogen.

Wanneer Shinran dit probleem benadert, doet hij dat vanuit de visie om elke vorm van dualiteit te overstijgen. Daarin betoont hij zich getrouw aan de basisdoctrine van het Bloemenkrans-sutra (Avatamsaka) en zeker aan de aanpak van de Tendai-filosofie: dat de wereld van de verschijnselen in het uiteindelijke nirvanische perspectief niet in se verschillend is van de wereld van de ‘dingen – zoals – ze – zijn’ (ji – ji –muge)

Om dit te begrijpen, kunnen we bij de Canadees-Amerikaanse filosoof-psycholoog Herbert M. McLuhan (1911 – 1980) in een hedendaagse verwoording een nuttige aanwijzing vinden:

Hij spreekt over real-time informatie, die voor wie de informatie ontvangt, steeds een werkelijkheidsgebeuren is, ook al is die informatie verkeerd, vervalst, gemanipuleerd. Want werkelijkheid is datgene wat wij in onze momentane context (‘de werkelijkheid van ons wereldbeeld’) ervaren. Onze ervaringswereld, d.i. onze bewustzijnsinhoud, is onze werkelijkheid, is de werkelijke situatie waarin wij bestaan. Bijgevolg is ‘werkelijkheid’ niet noodzakelijkerwijs objectieve waarheid, maar de subjectieve beleving van onze waarnemingen en geestesconstructies. Dat ‘werkelijkheid’ niet ‘waarheid’ is, illustreert Mc Luhan aan de hand van de mogelijkheden van de ‘virtual reality’, waarin wij, vertrekkend vanuit een bepaald software-logica, onze ervaring manipuleren. Er is hier overduidelijk geen sprake van enige objectieve ‘waarheid’ der dingen.

Harry Jerison, van de U.C.L.A.stelt dat de ‘realiteit een schepping is van het zenuwstelsel. De ‘ware’ of ‘werkelijke’ wereld is specifiek voor iedere soort en is afhankelijk van de manier waarop het brein van die specifieke soort functioneert. Wat het brein produceert, is een soort mentaal model van de wereld, een systeem om met informatie afkomstig uit de zintuigen om te gaan. De integratie van al deze zintuiglijke gegevens is van centraal belang om de wereld ‘daarbuiten’ te duiden, en om een model ervan ‘hierbinnen’ te scheppen. Dat ‘hierbinnen’ wordt de werkelijke wereld zoals een individueel dier, de mens inbegrepen, het ervaart.

Laten wij nu de term ‘shinjitsu’ opnieuw bekijken. Nu kunnen we ‘jitsu’ aanvoelen als de subjectieve werkelijkheid van onze existentie (samsara); en ‘shin’ als de ‘objectieve waarheid van de dingen-zoals-ze-zijn’, d.i. in hun leegheid. Op dit niveau is Waarheid + Werkelijkheid (shin + jitsu) een uitdrukking voor het niet-verschillend zijn van dharmakaya.

In deze opvatting overstijgt Shinran alle dualiteiten, door absorptie van het ‘subjectieve’ in het ‘objectieve’ én van het ‘objectieve’ in het ‘subjectieve’, net zoals het gemoed van de ‘mens van shinjin’ opgenomen wordt in het Boeddha-gemoed én het Boeddha-gemoed opgenomen wordt in het mensengemoed.

Enkele citaten uit de Kyōgyōshinshō tonen het gebruik aan dat Shinran maakte van de term shinjitsu in allerlei samenstellingen.

“De term ‘waar en werkelijk’ werd (hiervoor) gebruikt. Hierover zegt het Nirvana-sutra: Ware Werkelijkheid is de enkelvoudige weg (i-dō), rein en onbevlekt; er is geen ander. Ware Werkelijkheid is Tathāgata (nyo - rai); Tathāgata is het Ware en het Werkelijke. De Ware Werkelijkheid is de grenzeloze ruimte (kyo-kū, Sk. ākāsa), de grenzeloze ruimte is de Ware Werkelijkheid. De Ware Werkelijkheid is de Boeddhanatuur (bu-shō), de Boeddhanatuur is de Ware Werkelijkheid.” (iii,26)

“Het oprechte gemoed (jinshin) is bedachtzaamheid (oku-nen); bedachtzaamheid is het enkelvoudige ware en werkelijke gemoed (shinjitsu i-shin). Het enkelvoudige ware en werkelijke gemoed is het gemoed van grote vreugde (daikyōki-shin); het gemoed van grote vreugde is het ware en werkelijke Shinjin (shinjitsu-shinjin). Het ware en werkelijke Shinjin is het Diamanten Gemoed (kongō-shin).” (iii.66)

“Het hoogste nirvana (mujō-nehan) is het niet-geconditioneerde Dharma-lichaam (mu-i hosshin). Het niet-geconditioneerde Dharma-lichaam is ware werkelijkheid (jissō). Ware werkelijkheid is Dharma-natuur (hosshō, Sk. dharmatā). Dharma-natuur is ware zo-heid (shin-nyō,Sk. bhūta-tathatā). Ware zo-heid is enkelvoudige zo-heid (ichi-nyō)”                                                                          (iv, 1)

“Alwetende wijsheid (issai-shu chi) is in zich ware en werkelijke wijsheid. Dat het Ware Werkelijke ‘wijsheid’ wordt genoemd toont aan dat wijsheid noch werkzaam noch niet-werkzaam is.”   (iv, 17)

Tenslotte kunnen we D.T.Suzuki hierover citeren:

“[Shinjitsu]…is a word that describes the Buddha’s Supreme Enlightenment (which is sometimes expressed as ‘True Suchness’). It is ‘true’ (shin) in the sense it is absolute and eternal, and ‘real’ (jitsu) because it is not merely conceptual or ideal but actually works to dispel illusion and realizes (makes real) Enlightenment…The Buddha appears in the world of birth-and-death to save all beings and ‘returns’ with them to the true world of Enlightenment. This movement goes from the absolute truth of the Buddha-dharma (the Dharma-in-itself) into the world where it actually works, causing others to realize Enlightenment.” (Collected works of Shinran, Part I, p. 213, nota 29)

Shinrans Visie op Nirvana

Zijn standpunt over Nirvana is duidelijk geďnspireerd op uitspraken van T’anluan en Shantao. Het Reine Land is niet een tussenstap tussen de lijdenswereld en het Volkomen Uiteindelijke Nirvana, maar wél identiek met Nirvana zelf.

In de algemene Mahayana opvatting is er sprake van een dynamisch ‘nirvana zonder vestiging’ (Sk. apratisthita-nirvāna): “nergens heeft de Tathāgata zich gevestigd, noch in het (door de pratitya-samutpada) geconditioneerde noch in het niet-geconditioneerde, noch is hij er ooit uit voortgekomen. (Astasahasrika Prajńā Pāramitā sutra, ii.37)

Ook het Mahaparinirvana-Sutra stelt: “Het nirvana van de Boeddha is het nirvana van niet-vestiging”. De Yogacara school stelt dat het apratisthita-nirvana de verwezenlijking is van volkomen vrijheid, want niet-gebonden aan een tijd of plaats.

Shinran is het met Nagarjuna eens dat het Nirvana in essentie, dus vanuit het standpunt van de Absolute Waarheid, niet verschillend is van de lijdenswereld. Shinran spreekt over de rijke terminologie die het Boeddhisme gebruikt om het onvoorstelbare Nirvana aan te wijzen: het is de ‘uitdoving’, de Eeuwige Zaligheid, de Uiteindelijke Stilling, de Niet-Geconditioneerde Belichaming van de Leer, de Ware Werkelijkheid, de Dharma-heid, de Ware Zo-heid, de Leegheid, Tathāgata, het Onuitputtelijke, de Boeddha-natuur, het Onveranderlijke…

Shinran brengt de niet-tweeheid van samsara en nirvana via het begrip ekō in verband met de Ander-Kracht: Ander-Kracht is de werkzaamheid van het Reine Land – het Reine Land is Ander-Kracht, Gelofte-Kracht, Boeddha-Kracht.

Het Reine land is dus in de eerste plaats Kracht, de ‘natuurlijke kracht’ om alle wezens tot de Volkomen Verlichting te brengen. Geboren worden in dit Reine Land is dus één worden met deze Kracht. Shinrans nirvana is niet statisch, maar dynamisch, Boeddhadynamiek. Hier krijgt het traditionele (Mahayana)beeld van het ‘Boeddha-worden’ een energetische factor bij: alle wezens die ‘geboren’ worden participeren aan de heilswerking van het Boeddhaschap.

Geboorte in het Reine Land is niets anders dan het deelnemen aan de Ander-Kracht, onder de vorm van een ‘terugkeer’ naar de lijdenswereld. Deze terugkeer heeft plaats onder alle mogelijke denkbare samsarische vormen, want de ‘wezens in het Reine Land’ hebben immers het ‘lichaam van Leegheid’. Elke ik - vorm hebben ze afgelegd bij hun verwezenlijking van Nirvana.

Aangezien de potentiële Verlichting aanwezig is in het gemoed van elk samsarisch wezen, kan elk samsarisch wezen deze aanwezigheid ervaren: dat is de myōgo die zich manifesteert als Nembutsu. Zo gezien is elk wezen in potentie de heiland voor alle andere wezens. Het heil van alle wezens wordt verwezenlijkt door alle wezens; iedereen is bodhisattva, alles is bodhisattva. Men dient het maar te ervaren, te weten, om op te gaan in het Hinderloze Licht van Wijsheid en het Vervulde Leven van het Grote Mededogen.

“Aldus hebben de sutra’s en het onderricht van grote leraars
ontelbare wezens, ook uiterste misdadigers en wellustelingen,
uit het lijden verlost.
Tijdgenoten, monniken en leken, zouden in eenheid van geest
Enkel vertrouwen dienen te stellen in wat deze verheven meesters (ons) geleerd hebben.” Namu Amida Butsu

(Shoshinge 30)

(Einde)

[1] Sh. A. Peel: ‘Filosofie en Mystiek van de Jōdo-Shinshū’. De Simpele Weg – Antwerpen 1996. Ook beschikbaar in de bibliotheek van het Centrum.

Ekō 106

Filosofie En Mystiek Van De Jōdo-Shinshū

jikōji - 慈光寺

© 2005

info-at-jikoji.com

          home