De Leer Van Het Reine Land - Jōdo Shinshū (3) - Shinjin

Een hart vol vertrouwen

Shinjin, ‘toevertrouwen’, is één van de meeste belangrijke leerstellingen en heeft een centrale rol in de Jōdo - Shinshū traditie. Geen Jōdo - Shinshū zonder shinjin. De term is een vertaling van het Sanskriet sraddha en bestaat uit twee Chinese tekens: één voor ‘toevertrouwen, vertrouwen’ en een tweede voor “hart, geest, gemoed”. Toevertrouwen is een belangrijk begrip voor alle boeddhisten: het wordt zelfs besproken in Abhidharma literatuur. Maar in Mahayana heeft het een centrale rol. Vroeger werd het woord ten onrechte vertaald als ‘geloof’. Maar boeddhistische geschriften zetten mensen niet aan om te ‘geloven’ zoals dat gebeurt in Westerse godsdiensten. Sterker nog: dat soort van geloven wordt afgekeurd. Shin of sraddha is echter iets dat gebaseerd is op feiten die in de praktijk kunnen worden vastgesteld.

Shinran beschrijft in verschillende van zijn werken wat dit begrip in feite betekent zowel theoretisch als praktisch. Ten eerste kan shinjin niet ‘gemaakt’ worden door zelfgerichte inspanningen en begrippen. Shinran zegt hierover:

“Wanneer iemand plots gloeiende kolen op zijn hoofd krijgt, dan zal die onmiddellijk alle moeite van de wereld doen om ze zo snel mogelijk kwijt te raken. De motivatie zal zeer groot zijn en het handelen zeer snel en gefocust. Maar zelfs al zou iemand met evenveel van dat soort motivatie oefenen om shinjin te bereiken, het zou toch niks uithalen. Het blijft een valse en bedrieglijke bezigheid, geen echte en integere daad. De tathagata, die zich vol mededogen richt tot de oceaan van levende wezens vol pijn en zorgen, heeft ons enorme hoeveelheden pure shinjin gegeven. Dat is de echte en ware shinjin waarvan we genieten.”

(CWS, Vol. I, p. 98)

Shinjin is het middel om nirvana ten volle te bereiken, zegt Shinran nog:

“Als we het hebben over een echte leerling van Boeddha, dan staat ‘echt’ tegenover ‘namaak’ en ‘voorlopig’. Leerling betekent een leerling van Śakyamuni en van de andere Boeddha’s. In zijn geheel verwijst deze uitdrukking naar de beoefenaar die gekomen is tot een diamanten gemoed. Shinjin en oefening zal er zonder fout voor zorgen dat iemand overgaat naar nirvana.”

(CWS, Vol. I, p. 117)

Het diepere niveau van betekenis van dit begrip wordt duidelijk wanneer Shinran citeert uit het Nirvana Sutra:

“Goede zonen. Grote liefde en groot mededogen noemen we Boeddha-natuur. Waarom? Omdat grote liefde en groot mededogen altijd een onlosmakelijk deel zijn van de bodhisattva, net zoals alle dingen een schaduw hebben. Uiteindelijk zullen alle wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen zeker en vast grote liefde en groot medeleven krijgen. Daarom wordt ons geleerd dat “alle wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen zijn begiftigd met de Boeddha-natuur.” Grote liefde en groot mededogen zijn Boeddha-natuur. Boeddha-natuur is tathagata.

Grote blijdschap en gemoedsrust noemen we boeddhanatuur. Boeddha-natuur is tathagata.

Boeddha-natuur is shinjin. Waarom? Omdat het juist via shinjin is dat de bodhisattva –mahasattva alle paramitas heeft verworven, van vrijgevigheid tot hogere wijsheid. Alle wezens zullen zeker en vast grote shinjin bereiken. Grote shinjin is niets anders dan Boeddha-natuur. Boeddha-natuur is tathagata.”

(CWS, Vol. I, p. 99)

Shinjin zorgt ervoor dat we de verschillende paramitas die verbonden zijn aan het overgaan naar de andere oever van nirvana, allemaal tegelijk kunnen realiseren. Deze paramitas zijn een vast onderdeel van het Mahayana denken: het gaat ondermeer over deugden als vrijgevigheid, moraliteit, geduld, inspanning, concentratie en hogere wijsheid. Aangezien Boeddha-natuur hetzelfde is als tathagata of Dharmakaya, het hoogste niveau van begrijpen, gaat het in feite om een term die aanduidt wat het hoogste is dat een wezen, begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen kan bereiken. Dit hoogste, tathagata, is Amitabha (Amida), zodat Amitabha die werkzaam is binnen in de wezens, hetzelfde is als Boeddha-natuur. Boeddha-natuur, tenslotte, is shinjin. Abstracter uitgedrukt zou je kunnen zeggen dat Dharmakaya vanuit het oogpunt van de wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen Boeddha-natuur wordt genoemd. In meer conventionele termen gebruiken we shinjin als synoniem voor het mededogen van Amida dat zich uitstrekt tot de wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen. Deze twee uitspraken gaan over net hetzelfde.

 

Shinjin ervaren

Shinran legt uit wat “het ware shinjin” is, en dat shinjin en bevrijding één en hetzelfde zijn. “Toevertrouwen”, zo leert hij, is niet iets dat afkomstig is uit onze misleide geesten. Het is daarentegen wel afkomstig van “ de kracht van verdiensten - overdracht van de Oorspronkelijke Gelofte”. Als het ware toevertrouwen de oorzaak is van het feit dat we Boeddhaschap realiseren, dan zou je daaruit kunnen afleiden dat het een soort van voorwaarde is, eerder dan een doel op zich. Maar dat klopt niet. Amida Boeddha heeft niet gezegd dat hij ons zou bevrijden op voorwaarde dat we ons maar aan hem toevertrouwen. Wat hij wel heeft gezegd is dat we zeker mogen zijn dat hij ons hoe dan ook zal bevrijden.

Of anders gezegd, de gelofte van Amida Boeddha om ons te bevrijden is er eerst, en onze ervaring van deze roeping is shinjin. De gelofte gaat niet uit van één of andere voorwaarde. Op welke manier geloven we dan in de gelofte? Geloven betekent dat we “in geen enkel opzicht twijfelen aan Amida Boeddha’s Oorspronkelijke Gelofte om ons te laten geboren worden in het Zuivere Land”.

Onze manier om naar de dingen te kijken, hoe we ons oriënteren in het leven, de onderwerpen die we kiezen en de manier waarop we ze benaderen, onze waarden en alle andere dingen: allemaal worden ze bepaald door onze ik - gerichtheid. Deze misleidende filter zorgt er voor dat geen enkele van onze gedachten, oordelen of gevoelens echt zuiver zijn. Heel de manier waarop we naar de dingen kijken is altijd wel op de één of andere manier aangetast. We kunnen onze perceptie niet vertrouwen. Al die ideeën en begrippen moeten we verlaten want ze berusten allemaal op ik - gerichtheid en zelf - kracht. Vooral ons zogenaamd ‘rationeel’ denken wordt in hoge mate bepaald door egocentrisme en allerlei persoonlijke voorkeuren en eigenaardigheden. Het ultieme, oftewel Amida, toont zich enkel op een kenbare manier door shinjin, dat ons bewust maakt door het horen van de Naam van Amida Boeddha (Nembutsu). Door shinjin kunnen we gemoedsrust vinden en bevrijding van alle soorten van misleidende begrippen als zelf, macht, tijd, oorzaak en berekening.

Shinjin, zoals begrepen in Jōdo - Shinshū, betekent niet dat we onze geesten en harten gaan manipuleren om iets te gaan geloven. Sterker nog: dat soort van eigenzinnig egocentrisme verdwijnt wanneer we in een staat komen van toevertrouwen. Toevertrouwen betekent op een natuurlijke manier vrij zijn van dit soort van toestanden en veronderstellingen.

Pas wanneer we ons realiseren dat we altijd al omringd zijn door het Licht van Amida komen we echt tot onszelf. De energie waarmee de Boeddha omgeven was en de uitwerking daarvan werd in Mahayana teksten meestal “het stralende licht van de Boeddha” genoemd. Amida’s Licht schijnt ongehinderd doorheen het volledige universum, als voorstelling van de Dharmakaya. Alle wezens worden door dit licht aangeraakt. Het is het licht van zijn Oorspronkelijke Gelofte. Op die manier dringt het tot ons door dat ook wij zijn opgenomen in de hoogste vorm van niet dualistische werkelijkheid. En zo kunnen we begrijpen dat er geen pad is dat we moeten volgen of geen oefeningen die we moeten doen die er voor zullen zorgen dat iemand Ontwaakt. Maar wat moeten we dan doen, als er geen praktijken zijn die we kunnen uitvoeren om echt toevertrouwen te ervaren? Het enige wat we kunnen doen is “luisteren”, en dat betekent open staan, vrij van conditionering.

 

Echt luisteren

Het is perfect mogelijk om geluiden en woorden te horen, zonder dat we een boodschap in ons opnemen of ons bewust zijn van de inhoud. Met andere woorden: we horen wel maar luisteren niet. Hetzelfde geldt voor het aanhoren van Amida Boeddha’s Oorspronkelijke Gelofte.

“Dat wat we ‘luisteren’ noemen,” schrijft Shinran, “is datgene wat gebeurt wanneer wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen te weten komen waarom de Oorspronkelijke Gelofte tot stand is gekomen, wanneer we begrijpen hoe de werkzaamheid van deze Gelofte er voor zorgt dat we geboren worden in het Reine Land, en wanneer de twijfelende geest verdwijnt.”

Het heeft dus veel meer om het lijf dan enkel horen dat de Oorspronkelijke Gelofte ontstaan is om misleide wezens te bevrijden en dat deze werking uiteindelijk de “naam van de Boeddha” is geworden. “Echt luisteren” betekent dat we instemmend knikken en dat we de stem die ons roept namens de Oorspronkelijke Gelofte aanvaarden. Aanvaarden is hier “ons hart en onze geest toevertrouwen aan de Kracht die uitgaat van de Boeddha”.

 

Wie is er boosaardig?

Degenen die bevrijd worden door Amida Boeddha zijn boosaardige mensen. Over wie hebben we het? Voor we iemand anders met de vinger wijzen, moeten we goed beseffen dat ‘boosaardige mensen’ een synoniem is voor ‘wijzelf’. Op gans de aarde is er geen levend wezen dat niet valt onder deze beschrijving.

Het woord ‘boosaardig’ verwijst binnen de Jōdo - Shinshū niet naar ‘slecht’ in de zin zoals het door onze enge morele normen wordt ingegeven. Het verwijst naar iets met veel diepere wortels, zo diep dat ze soms verborgen zijn.

Aangezien we mensen zijn, kunnen we niet anders dan ons op een negatieve manier gedragen, zelfs wanneer we denken dat we een redelijk onkreukbaar leven leiden. Ga maar eens na hoe snel we ons beter voelen dan iemand anders, hoe gemakkelijk het is om iemand te negeren, of een hekel te krijgen aan zijn of haar uiterlijk. We denken al snel aan ons eigen gemak en comfort zonder oog te hebben voor dat van de anderen. Zelfs zonder er bij na te denken putten we ons uit in verontschuldigingen en smoezen terwijl we tegelijkertijd iemand anders aan de schandpaal nagelen. Leveren we nooit kritiek op tekortkomingen van anderen die we in feite zelf ook hebben? Hoeveel planten en dieren hebben we al omgebracht om zelf te overleven? Hoeveel insecten hebben we zonder het te weten gedood in landbouw en veeteelt?

Het zijn niet alleen onze daden die gebaseerd zijn op een vals idee van een ‘zelf’. Ook de manier waarop we naar de wereld kijken en er over oordelen, en alles wat we denken en voelen is zelf - genoegzaam. En al die zelfgenoegzaamheid is negatief. Wanneer we onszelf spiegelen aan de Boeddha, hoeveel kunnen er dan beweren dat ze geen ‘wezens zonder bewustzijn’ zijn, ‘gedreven door laag – bij- de- grondse verlangens’? En toch: wanneer we dan vernemen dat het de boosaardige mensen zijn die echt bevrijd worden door Amida Boeddha, dan is het eerste wat we doen om ons heen kijken en ons afvragen wie dat dan wel zou zijn. Niet moeilijk dat het zo een lastige klus is om ons te bevrijden…

De uitdrukking “de boosaardige persoon is degene die echt bevrijd wordt” (Tannishō) betekent niet dat we vrijgesteld zijn van de gevolgen van onze daden. ‘Bevrijd zijn’ en ‘vrijgesteld zijn’ zijn twee totaal verschillende dingen. Het mededogen van Amida Boeddha is echter zo immens dat hij ons niet kan afwijzen, ook al betreurt hij al het negatieve karma dat we veroorzaken. Hij streeft er naar met heel zijn hart om alle wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen te bevrijden en het boeddhaschap te laten realiseren. Wanneer dit verwezenlijkt wordt, dan zullen we niet meer hervallen in negatieve daden.

Wanneer we zorgvuldig luisteren dan beseffen we dat we allemaal, stuk voor stuk, het voorwerp zijn van de bevrijding, daarom ook dat alle wezens begiftigd met gevoel en waarnemingsvermogen bevrijd kunnen worden. Maar Shinran heeft ons ook gewaarschuwd: “Het is niet omdat er een tegengif bestaat dat je verzot moet worden op vergif.” (Tannishō).

Om al deze redenen wordt Jōdo - Shinshū het hoogtepunt van de Mahayana traditie van de Boeddha - dharma genoemd, een traditie die streeft naar de bevrijding van alle mensen.

(Uit: Jōdo - Shinshū, A Guide – Hoofdstuk 5 – Vertaling Alexander Witpas)

Ekō 109

De Leer Van Het Reine Land - Jōdo - Shinshū

jikōji - 慈光寺

© 2006

info-at-jikoji.com

          home